Archief medisch nieuws 2003Hieronder volgen beknopte samenvattingen van de belangrijkste artikelen uit toonaangevende internationale medische tijdschriften, zoals The Lancet, New England Journal of Medicine (NEJM), British Medical Journal (BMJ) en het Journal of the American Medical Association (JAMA). De artikelen verschenen in 2003 en zijn ouder dan acht weken. Klik op de link onderaan de samenvatting en dan komt u direct bij het originele artikel op de website van het betreffende tijdschrift terecht. Ook indien u geen abonnee bent, kunt u in de meeste gevallen op zijn minst het originele abstract lezen (bij sommige tijdschriften dient u zich dan wel eenmalig gratis te registreren). Als u deze teksten wilt gebruiken voor uw eigen website, als u samenvattingen wilt ontvangen van de belangrijkste artikelen op uw specifieke vakgebied, als u een vertaling van een abstract of van een compleet artikel wenst (of van welke andere medische tekst dan ook), bel of e-mail ons dan. Klik op Medisch nieuws archief 2002
voor samenvattingen van artikelen die in 2002 verschenen. Het archief op onze site gaat terug tot begin maart 2002.
Voor artikelen die nog ouder zijn (vanaf begin 1999), kunt u ons mailen info@medilingua.com. Mochten wij er iets over hebben, dan sturen we u dat toe. Dubbeldik maar luchtig kerstnummer van BMJ Verschillende artikelen in BMJ vormen deze week een omvangrijke handleiding voor corruptie, list en bedrog in de gezondheidszorg. Wie daarin is geïnteresseerd, vindt het vanzelf. (BMJ, 20-12-2003) Overlevenden Titanic werden niet ouder dan algemene populatie Tijdens een speciaal eindejaarsonderzoek naar de strekking van het nummer uit de film Titanic, waarin de suggestie werd gewekt dat de hoofdrolspeelster lang zou leven (‘My heart will go on and on’), is aangetoond dat de overlevenden niet significant langer leefden dan de rest van de bevolking. Onderzoekers hebben 435 van de 500 overlevenden van de ramp uit 1912 getraceerd en hebben vastgesteld dat zij gemiddeld 1,7 jaar ouder werden dan de gemiddelde Amerikaan en zes maanden ouder dan de gemiddelde Zweed. Vijf vrouwen zijn ouder geworden dan 100 jaar en de drie thans nog levende drenkelingen zijn nu boven de 90 jaar. Ondanks hun hogere sociaal-economische positie leefden mannen uit de eerste klasse van het schip overigens niet langer dan gemiddeld. (BMJ, 20-12-2003) Zilverkleurige auto’s het veiligst Zilverkleurige auto’s zijn veel minder vaak betrokken bij ongevallen met zwaar lichamelijk letsel dan auto’s met andere kleuren, zo hebben onderzoekers in Nieuw-Zeeland vastgesteld. Op basis van de gegevens van meer dan 1000 ongevallen in Auckland in de jaren 1998-1999 is gebleken dat zilverkleurige auto’s half zo vaak betrokken zijn bij dergelijke ongevallen als witte auto’s. Bruine, zwarte en groene auto’s vormen duidelijke risicogroepen. De onderzoekers adviseren daarom zilverkleurige auto’s aan als methode om letsel door aanrijdingen te verminderen. (BMJ, 20-12-2003) Keepers vaak uit kleinere gezinnen dan aanvallers Op basis van een onderzoek onder 232 beroepsvoetballers is gebleken dat er een verband bestaat tussen de positie waarin zij spelen en de hoeveelheid broers en zusjes. Keepers hebben er gemiddeld 1,1 terwijl dat bij verdedigers 1,8 is. Middenvelders hebben 2,4 broers en zusters en bij de aanvallers is dat 2,0. Aanvallers zijn overigens zelden de oudste thuis. (BMJ, 20-12-2003) Isolde (van Tristan) overleden door ernstige anticholinerge crisis Het kerstnummer van BMJ bevat deze week een medische analyse van de liefdesdrank in Wagners opera Tristan und Isolde. Door het libretto en de muziek wordt de suggestie gewekt dat de werkzame stof een anticholinergicum is. In de middeleeuwen bevatten liefdesdrankjes vaak anticholinerge alkaloïden, afkomstig van planten behorend tot de Solanacea-familie. Kennis van de eigenschappen van de Solanaceae is door mondelinge overlevering tot in de negentiende eeuw bewaard gebleven. Het onverklaard overlijden van Isolde tegen het eind van de opera kan daarom waarschijnlijk veilig worden verklaard door een ernstige anticholinerge crisis. (BMJ, 20-12-2003) Vaker depressie bij vrouwen met geringe insulineresistentie Bij vrouwen met geringe insulineresistentie komt depressie vaker voor, zo blijkt uit onderzoek onder 4286 vrouwen in Groot-Brittannië. Bij vrouwen met hogere insulineresistentie en hogere serotoninespiegels en zonder diabetes mellitus komt depressie minder vaak voor dan bij vrouwen met diabetes mellitus. Insulineresistentie, een bekende factor voor diabetes mellitus en hartziekte, dient volgens de onderzoekers uiteraard te worden behandeld, maar het kan nodig zijn om tijdens de behandeling symptomen van depressie in de gaten te houden. (BMJ, 13-12-2003) HIV-tripletherapie van zidovudine, lamivudine en efavirenz het beste In NEJM staan deze week twee artikelen over de verschillende behandelingsvormen bij HIV-infectie. Het ene artikel gaat over een onderzoek waaruit is gebleken dat de combinatie van zidovudine, lamivudine en efavirenz als initiële behandeling superieur is aan andere antiretrovirale behandelingen. Aan het onderzoek namen 620 patiënten deel die gemiddeld 2,3 jaar werden gevolgd.
Het andere artikel beschrijft een onderzoek onder 980 patiënten. Tijdens dat onderzoek werd de werkzaamheid vergeleken van een combinatie van vier middelen met die van twee opeenvolgende behandelingen met elk drie middelen. De conclusie was dat de combinatie van vier middelen niet beter was dan combinaties met drie middelen en dat het initiëren van een behandeling met de combinatie zidovudine, lamivudine en efavirenz de beste keuze is. (NEJM, 11-12-2003)
Hoge bloeddruk is ten dele een ontstekingsziekte Uit Amerikaans onderzoek is gebleken dat bloedspiegels van C-reactief eiwit (CRP) verband houden met de toekomstige ontwikkeling van hoge bloeddruk, hetgeen een aanwijzing vormt voor de stelling dat hypertensie voor een deel een ontstekingsziekte is. Aan het onderzoek namen ruim 20.000 vrouwen van 45 jaar of ouder deel, bij wie in 1992 een normale bloeddruk (<140/90 mm Hg) was vastgesteld en die geen voorgeschiedenis van hypertensie of gebruik van antihypertensiva hadden. De groep werd gemiddeld 7,8 jaar gevolgd. Bij vrouwen die in de uitgangssituatie de hoogste CRP-concentraties vertoonden, kwam hoge bloeddruk na verloop van tijd 2,5 maal vaker voor dan bij vrouwen met de laagste beginwaarden. (JAMA, 10-12-2003) MRSA-besmetting komt ook buiten ziekenhuizen voor Besmetting met meticillineresistente Staphylococcus aureus (de MRSA-bacterie) komt niet alleen in ziekenhuizen voor, maar wordt ook gezien bij personen die geen contact hebben met ziekenhuizen. MRSA-bacteriën die binnen en buiten het ziekenhuis worden aangetroffen, verschillen microbiologisch van elkaar. Volgens onderzoekers wordt hiermee aangetoond dat MRSA niet in ziekenhuizen zijn ontstaan. Artsen dienen zich ervan bewust te zijn dat behandeling met bètalactam antibiotica niet langer als de beste behandeling geldt bij ernstig zieke patiënten buiten het ziekenhuis van wie de infectie door stafylokokken kan zijn veroorzaakt. (JAMA, 10-12-2003) Risicofactoren voor coloncarcinoom geïdentificeerd Amerikaanse onderzoekers hebben een aantal risicofactoren beschreven voor de vorming van poliepen die zich tot dikkedarmkanker kunnen ontwikkelen. Door verandering van levensstijl, zoals stoppen met roken en meer vitaminegebruik, verdwijnen veel van deze risicofactoren en vermindert het risico van dikkedarmkanker. Aan het onderzoek namen 329 personen met poliepen deel. Uit analyse van de gegevens blijkt dat het risico poliepen te krijgen hoger is bij patiënten die een familielid met dikkedarmkanker hebben, bij patiënten die roken en die matig tot veel alcohol gebruiken. Het risico is lager wanneer zij veel vezelrijk voedsel eten, vitamine D slikken en aspirine gebruiken. Een beperkt positief effect werd bereikt door meer lichaamsbeweging, gebruik van multivitaminen, innemen van meer calcium en het eten van minder rood vlees. Lichaamsgewicht, een verwijderde galblaas en cholesterolniveau hebben geen verband met het risico poliepen te krijgen. (JAMA, 10-12-2003).2 Borage-olie helpt niet bij eczeem Borage-olie helpt niet bij eczeem, zo luidt de conclusie van een onderzoek onder 140 patiënten met atopische dermatitis. De patiënten slikten 12 weken lang dagelijks 920 mg van het middel. Vergeleken met patiënten die placebo kregen, werd er geen verschil waargenomen. Bij de placebogebruikers verbeterde de situatie zelfs enigszins. (BMJ, 13-12-2003) Penicilline niet nodig bij keelpijn Uit Nederlands onderzoek (Sjoerd Zwart, UMCU) blijkt dat het geen zin heeft kinderen met ernstige keelpijn penicilline voor te schrijven. Tijdens het onderzoek werd aan 156 kinderen in de leeftijd van 4-15 jaar die met ernstige keelpijn bij de huisarts kwamen óf 7 dagen, óf 3 dagen óf geen penicilline voorgeschreven. Voor de duur van de symptomen en voor de duur van eventueel schoolverzuim maakte penicillinegebruik geen verschil. Volgens Zwart zouden kinderen alleen penicilline moeten krijgen wanneer ze ernstig ziek zijn of een hoog risico hebben op ernstige complicaties. (BMJ, 6-12-2003) Externe defibrillatoren leveren beperkt voordeel Uit Nederlands onderzoek (Anouk van Alem, AMC) blijkt dat het gebruik van externe defibrillatoren door politie en brandweer weinig effect heeft op de overleving bij ontslag uit het ziekenhuis; wel is er een gering positief effect waargenomen wat betreft het op gang brengen van de circulatie en de overleving bij opname in het ziekenhuis. Personen met een hartstilstand kregen de shock gemiddeld 1 minuut en 40 seconden (ruim 11 vs. bijna 13 minuten) eerder dan wanneer op de ambulance werd gewacht. (BMJ, 6-12-2003) Screening humaan-papillomavirus (HPV) vanaf 30 jaar voorgesteld Baarmoederhalskanker wordt bijna altijd veroorzaakt door bepaalde vormen van het humaan-papillomavirus (HPV) en volgens een nieuw onderzoek zouden vrouwen ouder dan 30 jaar op de aanwezigheid van HPV moeten worden getest. HPV-positieve vrouwen zouden vervolgens na 12 maanden nogmaals moeten worden onderzocht. Deze werkwijze zou een positief effect hebben op de CIN2+-detectie. Deze conclusies zijn getrokken op basis van een onderzoek waaraan ruim 11.000 vrouwen deelnamen. (Lancet, 6-12-2003) Echinacea werkt bij kinderen niet tegen verkoudheid Echinacea blijkt bij kinderen met een pijnlijke keel en een loopneus niet te werken. Tijdens een onderzoek onder ruim 400 kinderen tussen de 2 en 11 jaar kreeg bij de eerste tekenen van een verkoudheid de helft van de groep het middel wel en de andere helft niet. Het kostte beide groepen evenveel tijd om van de klachten af te komen. Bovendien kreeg 7% van de kinderen die Echinacea gebruikten huiduitslag, tegen slechts 3% van de kinderen in de andere groep. Het middel heeft mogelijk wel een preventieve werking, want de kinderen die Echinacea hadden gekregen, waren later minder vaak ziek. De onderzoekers stelden overigens vast dat conventionele middelen, zoals hoestsiroop en decongestiva, evenmin helpen. (JAMA, 3-12-2003) Pancreastransplantatie bij diabetes mellitus kan riskant zijn Patiënten met diabetes mellitus die een donorpancreas ontvangen hebben 50% meer risico binnen vier jaar te overlijden dan diabetespatiënten die op de gebruikelijke manier worden behandeld. Dit blijkt uit een onderzoek van de gegevens van ruim 11.000 diabetespatiënten, van wie ongeveer de helft een transplantatie van de pancreas onderging. Bij transplantatie van alleen de pancreas, of eerst een nier en daarna de pancreas, bleek het overlijdensrisico binnen 4 jaar aanmerkelijk verhoogd te zijn. Gelijktijdige transplantatie van een pancreas en een nier leidde daarentegen tot een halvering van het overlijdensrisico. (JAMA, 3-12-2003) Resultaten CT-scan vergelijkbaar met die van colonoscopie In een populatie met een gemiddeld risico is CT-technologie even gevoelig als standaard colonoscopie voor de opsporing van klinisch relevante laesies, zo blijkt uit de resultaten van het tot nu toe grootste prospectieve onderzoek uitgevoerd naar het gebruik van nieuwe CT-technologie als mogelijk screeningsinstrument. De resultaten zijn tegengesteld aan die van een recente meta-analyse, waarin voor deze 'virtuele' vorm van colonoscopie een lagere gevoeligheid werd gevonden, met als conclusie dat deze techniek nog niet geschikt was als screeningsmethode. In het huidige geblindeerde onderzoek werden bij 1233 volwassenen zonder symptomen van colontumoren en een gemiddeld ziekterisico op dezelfde dag een CT-scan én een optische colonoscopie uitgevoerd. De gevoeligheid en specificiteit van de CT-scan voor de opsporing van adenomateuze poliepen bleken vergelijkbaar met die van standaard colonoscopie. Twee van de 554 opgespoorde adenomen bleken maligne; beide poliepen werden met de CT-scan ontdekt, bij standaard colonoscopie daarentegen slechts één. (NEJM, 4-12-2003) Overzichtsartikel slokdarmkanker In een overzichtsartikel over slokdarmkanker wordt ingegaan op het risico van deze aandoening, de pathogenese ervan, de klinische presentatie, de behandeling en de prognose. In de VS hebben mannen 0,8% kans deze vorm van kanker te krijgen, en vrouwen 0,3%. Het risico neemt toe met het ouder worden. De ziekte komt sluipend op. Bij presentatie heeft meer dan de helft van de patiënten reeds inoperabele tumoren en radiografisch zichtbare metastasen.
(NEJM, 4-12-2003)
Na keizersnedebevalling verhoogd risico van doodgeboren kind bij volgende zwangerschap Na een keizersnedebevalling is bij de volgende zwangerschap het risico van een doodgeboren kind significant hoger, zo blijkt uit onderzoek in Schotland. Op basis van eerdere onderzoeken was al vastgesteld dat een keizersnede bij een volgende zwangerschap kan leiden tot afwijkingen in de placenta. De onderzoekers analyseerden de gegevens van twee achtereenvolgende bevallingen van 120.000 vrouwen. Uit de gegevens blijkt dat na een voorgaande keizersnede een bevalling in week 39 of later in 1,1 van de 1000 gevallen sprake is van een doodgeboren kind (tegen 0,5 van de 1000 bevallingen na een voorgaande vaginale bevalling). (Lancet, 29-11-2003) ‘Oude’ haloperidol even werkzaam als duurdere schizofreniemiddelen Uit een vergelijking van verschillende middelen die worden gebruikt bij de behandeling van schizofrenie is gebleken dat het oude middel haloperidol even goed werkt als nieuwere middelen, zoals olanzapine. Binnen een groep van 300 patiënten werd althans geen verschil waargenomen tussen de resultaten van de twee middelen wat betreft het verminderen van de symptomen van schizofrenie en de kwaliteit van leven. Wel leek olanzapine iets meer effect te hebben op geheugenfuncties en mentale functies. Daarentegen werd bij olanzapinegebruikers meer gewichtstoename gezien en hebben gebruikers van het middel een verhoogd risico van diabetes mellitus. In de VS kost olanzapine ongeveer 130 maal zoveel als haloperidol en de onderzoekers betwijfelen of de beperkte voordelen daar tegenop wegen. Bij gebruik van haloperidol wordt overigens vaak profylactisch benzatropine voorgeschreven tegen tremor, een bekende mogelijke bijwerking. (JAMA, 26-11-2003). Overzichtsartikel over prikkelbare-darmsyndroom In een overzichtsartikel over het prikkelbare-darmsyndroom gaat NEJM deze week in op de diverse behandelmogelijkheden. Voor veel patiënten is medicatie niet noodzakelijk. De auteur presenteert de diverse algemene middelen voor obstipatie of diarree en daarnaast de specifieke medicamenteuze behandeling met antispasmodica, antidepressiva, serotoninereceptorantagonisten en andere middelen. (NEJM 27-11-2003) Verband concentratie lipoproteïne-A en kans op CVA en overlijden bij oudere mannen Een verhoogde concentratie van lipoproteïne-A, een eiwit dat cholesterol door het lichaam transporteert, in het bloed van mannen van 65 jaar en ouder vormt een goede indicatie van hun kans op een CVA of overlijden, zo blijkt uit Amerikaans onderzoek. Artsen in Texas bepaalden de hoeveelheid lipoproteïne-A in het bloed van 2375 vrouwen en 1597 mannen van 65 jaar en ouder en volgden hen gedurende een periode van gemiddeld 7,4 jaar. Mannen met de hoogste concentraties lipoproteïne-A bleken een driemaal zo grote kans te hebben op een CVA als mannen met de laagste concentraties. Ook hadden zij een 76% hoger overlijdensrisico. De onderzoekers hebben overigens geen verklaring voor het feit dat een dergelijk verband bij vrouwen niet bestaat, terwijl de concentraties van lipoproteïne-A bij vrouwen gemiddeld nog hoger liggen dan bij mannen. (NEJM, 24-11-2003) Gebruik UV-licht effectief middel tegen ‘sick building syndrome’ Het installeren van UV-licht in de ventilatiesystemen van kantoorgebouwen is een effectieve en goedkope methode bij het verminderen van niet-specifieke symptomen die volgens de onderzoekers kunnen zijn veroorzaakt door bacteriële contaminatie van ventilatiesystemen. De symptomen omvatten problemen met de ademhaling, slijmvliezen, spieren en botten en worden ook wel aangeduid onder de noemer ‘sick building syndrome’. In kantoorgebouwen in Montreal werd UV-licht gedurende bepaalde perioden wel of niet gebruikt. Bij gebruik van UV-licht daalde de concentratie bacteriën en endotoxinen met 99%. Ook de hoeveelheid klachten nam aanmerkelijk af. Bij vrouwen en bij niet-rokers waren de effecten sterker dan bij andere groepen. Volgens de onderzoekers bedragen de kosten van gebruik van UV-licht in ventilatiesystemen per persoon eenmalig $52 plus jaarlijks $14; een zeer gering bedrag van de kosten van werkverzuim. (Lancet, 29-11-2003) Aspirine verlaagt cardiorisico tegen fractie van de kosten van cholesterolverlager Aspirine en bloeddrukverlagers voorkomen hartaandoeningen tegen een fractie van de kosten van cholesterolverlagende statinen en bloedverdunners zoals clopidogrel, zo blijkt uit Brits onderzoek naar de preventiekosten van coronaire gebeurtenissen. Wanneer bij een patiënt met een cardiovasculair vijfjaarsrisico van 10% een dergelijke gebeurtenis wordt voorkomen door gebruik van aspirine, dan kost dat ongeveer 5000 euro. Bij gebruik van bloeddrukverlagers in een initiële of intensieve behandeling bedragen de kosten 18.000 respectievelijk 27.000 euro, bij de bloedverdunner clopidogrel en de cholesterolverlager simvastatine bedragen de kosten ongeveer 90.000 euro. Volgens de onderzoekers kan beter aan de meeste mannen van 55 jaar en ouder en de meeste vrouwen van 65 jaar en ouder aspirine worden voorgeschreven dan cholesterolverlagers voor te schijven aan een kleine groep patiënten met hoog risico. (BMJ, 29-11-2003) Genezing hersenschudding bij sporters duurt vaak minstens een week Nu onze jongens toch naar Portugal mogen, is het van belang om te weten dat wie tijdens het sporten een hersenschudding oploopt, in veel gevallen een week of langer nodig heeft om te herstellen en bovendien een verhoogd risico heeft binnen korte tijd opnieuw een hersenschudding te krijgen. In de VS veroorzaken sportactiviteiten jaarlijks ongeveer 300.000 hersenschuddingen, vooral onder mensen die deelnemen aan voetbal-, football- en ijshockeywedstrijden. Volgens het onderzoek is er voor het vaststellen van een hersenschudding meer nodig dan te vragen hoeveel vingers worden opgestoken. Uit het onderzoek blijkt ook dat sporters die driemaal of vaker een hersenschudding hebben gehad, een driemaal verhoogd risico hebben binnen 7 tot 10 dagen opnieuw een hersenschudding te krijgen. (JAMA, 20-11-2003) Hersenen ADHD-patiënten anders van die van niet-ADHD-ers Bilaterale afwijkingen van de prefrontale cortex onderscheiden de hersenen van kinderen met ADHD van die van normale controles, zo blijkt uit Amerikaans onderzoek. In eerdere onderzoeken waren de verschillen vastgesteld tussen de frontale cortex van ADHD-patiënten en van normale controles, maar nu is ook bekend op welke plaats in de hersenen deze afwijkingen optreden. Tijdens het onderzoek werden 27 kinderen en adolescenten met ADHD vergeleken met 46 qua leeftijd en geslacht overeenkomende controles. De onderzoekers stelden bilateraal kleinere afmetingen vast in de onderste dorsolaterale delen van de frontale cortex en in de laterale delen van de anterieure en midtemporale cortex. De bovenste delen van de lobus frontalis waren echter doorgaans groter en deze grotere afmetingen vertoonden een positieve correlatie met de hyperactiviteit. Ook waren er verschillen in de dichtheid van de grijze stof in de achterste delen van de lobus temporalis en de onderste delen van de lobus parietalis. De dichtheid van de grijze stof vertoonde een negatieve correlatie met de inattentie. (Lancet, 22-11-2003) Ernstige psychische problemen asielzoekers VS Asielzoekers in de VS worden in veel gevallen maanden of zelfs jaren gevangen gezet in afwachting van hun eventuele toelating. Uit onderzoek onder een groep van 70 asielzoekers is gebleken dat 77% van hen lijdt aan angststoornissen, 86% aan depressie en 50% aan posttraumatische-stressstoornis. De symptomen nemen in ernst toe met de duur van de detentie. Na toelating nemen de symptomen aanmerkelijk af. (Lancet, 22-11-2003) Effect borstvoeding op bloeddruk mogelijk overdreven Volgens Britse artsen wordt het positieve effect van borstvoeding op de latere bloeddruk waarschijnlijk overdreven en zijn de onderliggende onderzoeken niet goed opgezet. Er is hoogstens sprake van een zeer gering effect, met een eveneens geringe betekenis voor de volksgezondheid. Wegens de vele bekende voordelen ervan blijft borstvoeding uiteraard aanbevolen, maar voor de latere bloeddruk is het van geen of weinig betekenis. (BMJ, 22-11-2003) Operatierisico gastro-oesofageaal carcinoom afhankelijk van conditie patiënt Het overlijdensrisico van patiënten die worden geopereerd aan slokdarm- of maagkanker is voor een belangrijk deel afhankelijk van de preoperatieve conditie van de patiënt en andere comorbide factoren, zo hebben Britse onderzoekers vastgesteld. Tijdens het onderzoek werden de medische gegevens van bijna 2100 patiënten en de operatieresultaten van 955 van hen geanalyseerd. Ongeveer 12% van de operatiepatiënten overleed en bij 10% was een vervolgoperatie nodig. Uit de gegevens bleek dat het overlijdensrisico samenhangt met de toestand van de patiënt voor de operatie (BMJ, 22-11-2003) Nieuw rekenmodel overlijdensrisico na operatie wegens colorectaal carcinoom Met behulp van een eenvoudig rekenmodel kan het overlijdensrisico worden voorspeld van patiënten die worden geopereerd wegens colorectaal carcinoom. Het model is ontwikkeld op basis van de gegevens van ruim 8000 patiënten in Groot-Brittannië. In het model zijn vijf risicofactoren verwerkt: leeftijd patiënt, anesthesiescore, niet-electieve operatie, tumorresectie en stadiëring van Duke. (BMJ, 22-11-2003) Efalizumab werkzaam bij behandeling psoriasis Tijdens onderzoek naar de werkzaamheid van efalizumab, een monoklonale antistof tegen leukocyte-function-associated antigen type 1 (LFA-1), is gebleken dat dit middel veilig kan worden gebruikt bij de behandeling van psoriasis. Binnen een groep van bijna 600 psoriasispatiënten vertoonden efalizumabgebruikers duidelijke, dosisafhankelijke verbeteringen vergeleken met patiënten die een placebo kregen. (NEJM, 20-11-2003) Etanercept werkzaam bij behandeling psoriasis Tijdens een ander onderzoek is gebleken dat ook het TNF-receptor fusie-eiwit etanercept duidelijk effect heeft bij de behandeling van matige tot ernstige psoriasis. Gedurende 12 weken werden 652 patiënten gerandomiseerd over groepen die een placebo kregen of etanercept 15 mg éénmaal per week, 25 mg tweemaal per week of 50 mg tweemaal per week. Het therapeutische effect werd duidelijk vanaf week 2. De gemiddelde verbetering na 12 weken was respectievelijk 14,0%, 40,9%, 52,6% en 64,2%. De dosisafhankelijke klinische respons steeg verder tijdens een vervolgfase van het onderzoek van nog eens 12 weken. Aangezien het percentage ongewenste voorvallen voor de twee hoogste doseringen ongeveer gelijk was, stelden de onderzoekers dat de hoogste dosering het best is. (NEJM, 20-11-2003) Riskantere bevalling na verandering van partner Vrouwen die bij hun tweede zwangerschap een andere partner hebben dan bij hun eerste hebben een verhoogd risico een te vroeg geboren baby te krijgen, een baby met een laag geboortegewicht of een doodgeboren baby, zo blijkt uit een onderzoek in Noorwegen. De bevallingsgegevens over een periode van ongeveer 30 jaar van ongeveer 32.000 vrouwen die tussen hun eerste en tweede kind een andere partner kregen, werden vergeleken met die van bijna een half miljoen vrouwen die niet van partner waren gewisseld. Uit de gegevens blijkt dat bij vrouwen uit de eerste groep een te vroege bevalling 2 maal, een baby met laag geboortegewicht 2,5 maal en een doodgeboren baby 1,8 maal vaker voorkwam dan in de andere groep. Volgens de onderzoekers zou dit kunnen worden verklaard doordat vrouwen die van partner wisselen soms meer risicovol gedrag vertonen; zij stelden vast dat in de eerste groep driemaal zoveel vrouwen rookten als in de controlegroep. (BMJ, 15-11-2003) Dramatische toename allergische aandoeningen Artsen in Engeland melden een dramatische stijging over de afgelopen 10 jaar van het aantal allergische aandoeningen. Op basis van een analyse van de ziekenhuisopnamen tussen 1990 en 2000 stelden zij van vier verschillende allergische aandoeningen (anafylaxie, angio-oedeem, voedselallergie en urticaria) vast dat deze van minder dan 2000 opnamen per jaar in 1990 zijn gestegen tot 6750 in 2000. Over deze periode werd de grootste stijging (6 tot 7 maal) waargenomen bij anafylaxie en voedselallergie. Voor urticaria en angio-oedeem werd een verdubbeling vastgesteld. Volgens de onderzoekers zijn in de onderzoeksperiode waarschijnlijk zowel de omgevingsrisico’s als de vatbaarheid onder de bevolking toegenomen. (BMJ, 15-11-2003) Depressiebehandeling verlicht symptomen van artritis Wanneer ouderen worden behandeld voor depressie kan dit helpen hun artritisklachten te verlichten, zo luidt de conclusie van een Amerikaans onderzoek. Een op de zes oudere Amerikanen lijdt aan depressie, terwijl 4 van de 5 personen boven de 70 jaar last hebben van de verschijnselen van artritis. Tijdens het onderzoek, waaraan 1800 personen ouder dan 60 jaar met depressie deelnamen, bleek dat de deelnemers die ook artritis hadden na een jaar niet alleen minder symptomen van depressie vertoonden, maar ook minder last hadden van artritis. (JAMA, 12-11-2003) Middelharde matras het beste tegen rugklachten Personen met niet-specifieke pijn in de onderrug doen er verstandig aan op een matras van gemiddelde hardheid te slapen, zo blijkt uit Amerikaans onderzoek.
Tijdens het onderzoek kregen ruim 300 deelnemers met dergelijke rugklachten gedurende drie maanden een zachte, een middelharde of een harde matras. De groep met de middelharde matras had na 90 dagen het minste last van rugpijn in bed en tijdens het opstaan. Ook hadden zij overdag minder problemen. De gangbare opvatting dat een harde matras goed zou zijn tegen rugklachten is volgens de onderzoekers dus onjuist. (Lancet, 15-11-2003)
Captopril en valsartan even werkzaam bij acuut MI met hartfalen Uit een onderzoek waarbij de ACE-remmer captopril werd vergeleken met de angiotensine-II-receptorantagonist valsartan is gebleken dat beide middelen even veilig zijn bij de behandeling van patiënten met een acuut MI gecompliceerd door hartfalen. Beide middelen apart leverden dezelfde resultaten op (ongeveer 20% sterfte); in combinatie toegediend waren er meer bijwerkingen. Aan het twee jaar durende onderzoek namen bijna 15.000 patiënten deel. Bij patiënten die geen captopril verdragen kan als alternatief dus valsartan worden gebruikt. (NEJM, 13-11-2003) Hersenstimulator werkzaam bij ziekte van Parkinson Uit Frans onderzoek blijkt dat het gebruik van een hersenstimulator bij patiënten met een gevorderde vorm van de ziekte van Parkinson leidt tot een aanmerkelijk verbeterde spiercontrole. Tijdens het onderzoek werden 49 patiënten gevolgd bij wie tussen 1993 en 1997 een hersenstimulator (een soort pacemaker) was ingebracht. Na vijf jaar hadden de patiënten, wanneer zij geen medicijnen gebruikten, 75% minder last van tremor en 71% minder spierstijfheid. De gemiddelde dosis levodopa die zij moesten slikken daalde tot minder dan de helft. De meeste patiënten leefden zelfstandig, terwijl zij voor de implantatie van de stimulator hulp nodig hadden. De ziekte werd echter niet tegengehouden: drie patiënten werden dement, vijf ontwikkelden apathie en drie overleden. (NEJM, 13-11-2003) Roken tijdens zwangerschap verhoogt kans op latere nicotineverslaving kind Kinderen van moeders die tijdens hun zwangerschap ten minste een pakje sigaretten per dag rookten, hebben een dubbel zo grote kans later zelf aan nicotine verslaafd te raken, vergeleken met kinderen van moeders die niet rookten. Dit blijkt uit Amerikaans onderzoek waaraan ruim 1200 vrouwen tijdens hun zwangerschap deelnamen; bij de kinderen werd later - op de leeftijd van gemiddeld 29 jaar - het rookgedrag vastgesteld. De onderzoekers namen overigens geen verhoogde kans op verslaving aan marihuana waar. (American Journal of Psychiatry, 11-03) Roken tijdens zwangerschap verhoogt kans op latere ADHD Kinderen van moeders die tijdens hun zwangerschap sigaretten rookten, hebben een verhoogd risico later symptomen van ADHD te vertonen, zo blijkt uit Amerikaans onderzoek onder ruim 1452 tweelingen. Hoewel genetische factoren zwaarder wegen, bleek rookgedrag van de moeder tijdens de zwangerschap een belangrijke invloed te hebben. (American Journal of Psychiatry, 11-03) Cholesterol en BMI bij kinderen indicatief voor latere cardiorisico’s Cholesterolgehalte en BMI bij kinderen kunnen latere verdikking van de bekleding van de halsslagader voorspellen op basis waarvan de aanwezigheid van cardiovasculaire risicofactoren kan worden gecontroleerd, zo blijkt uit Amerikaans onderzoek. Aan het onderzoeken namen 486 personen in de leeftijd van 25 tot 37 jaar deel, van wie medische gegevens uit de kindertijd beschikbaar waren. Volwassenen die als kind een verhoogd LDL-cholesterolgehalte en een hoge BMI hadden, bleken als volwassene een dikkere bekleding van de halsslagader te hebben, hetgeen als een risicofactor voor hart- en vaatziekten wordt beschouwd. (JAMA, 5-11-2003) Cardiorisicofactoren vaak al tijdens jeugd aanwezig Uit onderzoek onder 2229 volwassenen in Finland is gebleken dat wanneer bij jongeren risicofactoren voor hart- en vaatziekten aanwezig zijn, de kans groter is dat zij 20 jaar later aan atherosclerose zullen lijden. Van de deelnemers aan het onderzoek waren medische gegevens uit hun kindertijd en jeugd beschikbaar en deze werden vergeleken met gegevens op latere leeftijd. Er kon een duidelijk verband worden aangetoond tussen atherosclerose bij volwassenen en vroegere factoren zoals hoog cholesterolgehalte, hoge bloeddruk, roken en overgewicht. (JAMA, 5-11-2003) Overzicht behandeling COPD Op basis van een analyse van de gegevens van een reeks verschillende onderzoeken is vastgesteld dat bij de behandeling van COPD het gebruik van bronchiënverwijders en geïnhaleerde corticosteroïden de beste resultaten biedt. Zuurstoftoediening thuis is de enige behandeling waarvan vaststaat dat die het leven verlengt, maar alleen bij personen met hypoxie (tekort aan zuurstof in de weefsels) tijdens rust. (JAMA, 5-11-2003) Positieve effecten cannabis op symptomen van multipele sclerose Uit onderzoek in Groot-Brittannië zijn aanwijzingen gekomen dat het gebruik van cannabis door patiënten met multipele sclerose (MS) positieve effecten heeft, vooral op de met MS samenhangende spasticiteit. Tijdens het onderzoek werden 611 patiënten met stabiele MS en spierspasticiteit 15 weken lang behandeld met een oraal in te nemen cannabis-extract, met tetrahydrocannabinol (THC) of met een placebo. Patiënten die cannabis of THC kregen, konden na verloop van tijd een langere afstand lopen, rapporteerden minder pijn en minder last van spasmen dan de MS-patiënten in de placebogroep. (Lancet, 8-11-2003) Alle gangbare antihypertensiebehandelingen goed Uit een vergelijking van de effecten van verschillende manieren om de bloeddruk te verlagen is gebleken dat alle gangbare antihypertensiebehandelingen resulteren in verlaging van de bloeddruk en dat een grotere verlaging leidt tot een grotere afname van de cardiovasculaire risico’s. Tijdens het onderzoek werden de conclusies geanalyseerd van 29 klinische onderzoeken waarbij verschillende behandelingen waren bestudeerd. Aan de onderzoeken hadden in totaal 162.000 personen deelgenomen. Er bleek geen duidelijke ‘winnaar’ te zijn; alle behandelingen hebben resultaat. (Lancet, 8-11-2003) Embolierisico na lange vliegreis minimaal Personen die een lange vliegreis maken hebben daardoor een viermaal verhoogd risico van diepveneuze trombose, maar dit risico is na twee weken verdwenen, zo concluderen Australische onderzoekers. Zij analyseerden de ziekenhuisgegevens van ruim 5400 emboliepatiënten in de periode 1981-1999 en vergeleken deze met gegevens over lange vliegreizen in die periode. Uit hun gegevens blijkt dat er per 2 miljoen vluchten één overlijdensgeval door met vliegen samenhangende embolie kan worden verwacht. (BMJ, 1-11-2003) Plotselinge hartdood soms erfelijk Elk jaar overlijden in Groot-Brittannië 3500 overigens gezonde mensen onverwacht aan plotselinge hartdood. Ongeveer 1 op de 20 gevallen is niet-verklaarbaar en deze worden doorgaans aangeduid als SADS (naar het Engelse Sudden Arrhythmia Death Syndrome). Tijdens een onderzoek om dit syndroom beter te leren begrijpen, bleek dat in 20% van de gevallen sprake is van een erfelijke hartafwijking. Volgens de onderzoekers zouden directe familieleden van deze overledenen moeten worden onderzocht om vast te stellen of zij hetzelfde risico hebben. (Lancet, 1-11-2003) Verhoogd suïciderisico wanneer partner psychiatrische stoornis heeft Partners van personen met ernstige psychiatrische stoornissen hebben een verhoogd risico van zelfdoding, zo blijkt uit een Deens onderzoek. Tijdens het onderzoek werden de gegevens van ruim 9000 gevallen van suïcide vergeleken met de gegevens van ruim 180.000 personen uit de algemene populatie. Uit de analyse bleek dat er een vijfmaal hoger risico van zelfdoding is wanneer de partner is opgenomen wegens een psychiatrische stoornis of wanneer deze door zelfmoord is overleden. (BMJ, 1-11-2003) Fondaparinux bij longembolie even veilig als heparine Uit Nederlands onderzoek (Büller, AMC) is gebleken dat bij patiënten met longembolie het antithromboticum fondaparinux veilig kan worden gebruikt in plaats van niet-gefractioneerde heparine. Tijdens het drie maanden durende onderzoek, waaraan ruim 2200 longemboliepatiënten deelnamen, bleek het risico van de vorming van nieuwe stolsels in de long bij gebruik van fondaparinux ruim 20% lager te zijn dan bij gebruik van heparine. Bloedingen kwamen bij gebruik van fondaparinux iets vaker voor dan bij heparine. Overlijdenscijfers waren vergelijkbaar. Volgens de onderzoeker is aangetoond dat fondaparinux zeker niet minder goed is dan heparine, terwijl het wel eenvoudiger (subcutaan vs. intraveneus) is toe te dienen. (NEJM, 29-10-2003) Infantiele encefalopathie moeilijk te voorkomen In een artikel over de mogelijkheden infantiele encefalopathie (ook vaak aangeduid met de Engelse term cerebral palsy) te voorkomen, stellen deskundigen dat er maar weinig vooruitgang wordt geboekt. Ondanks verbeteringen in de zorg rond zwangerschap en bevalling komt de aandoening nog even vaak voor als voorheen. Ook is inmiddels een aantal risicofactoren bekend, zoals perinatale CVA, intra-uteriene blootstelling aan infectie, multipele zwangerschappen en asfyxie (verstikking) tijdens geboorte. De onderzoekers stellen vast dat infantiele encefalopathie zeer moeilijk te voorkomen is. (NEJM, 29-10-2003) Overzichtsartikel schizofrenie In een artikel over medicamenteuze behandeling van schizofrenie wordt de nieuwe generatie antipsychotica besproken, komen recente ontwikkelingen op het gebied van hersen-CT en -MRI aan de orde en wordt nader ingegaan op de pathofysiologie en de moleculaire genetica van deze aandoening. Ondanks vooruitgang op verschillende terreinen blijft schizofrenie (dat bij 1 op de 100 personen voorkomt) een mysterieus fenomeen, met een aanzienlijke belasting voor de patiënten, hun naasten en de gemeenschap in het algemeen. (NEJM 29-10-2003) Verhoogd risico schizofrenie bij kinderen van oudere vaders Uit een vandaag in het British Journal of Psychiatry gepubliceerd onderzoek blijkt dat er verband bestaat tussen leeftijd van de vader en risico van schizofrenie bij kinderen. Tijdens het onderzoek werden van ruim 50.000 Zweden de gegevens van de militaire-dienstkeuring (rond 1970) geanalyseerd. Uit follow-up bleek dat 362 personen van deze groep in hun latere leven met schizofrenie waren gediagnosticeerd. Patiënten met een oudere vader bleken een verhoogd risico te hebben: met elke tien jaar leeftijdsstijging nam het risico van schizofrenie met 30% toe. Volgens de onderzoekers komt dit waarschijnlijk door mutaties in het DNA van de ouder wordende vaders. (BMJ, 11-2003) (Artikel was op 31-10 nog niet beschikbaar op site van BJP) Zwangerschap niet schadelijk voor patiënten met cystische fibrose Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat vrouwen met cystische fibrose (CF) geen extra risico hebben wanneer zij zwanger worden. Tijdens het onderzoek werden de gegevens van ruim 8000 CF-patiëntes geanalyseerd, van wie er 680 zwanger waren geweest. De moeders bleken een betere longfunctie en minder CF-complicaties te hebben dan de niet-moeders; hun 10-jaarsoverlevingskans was met 77% ook ruim hoger dan de 58% van de niet-moeders. Ondanks deze positieve cijfers zullen veel CF-moeders hun kind niet als tiener meemaken. Volgens de onderzoekers is het van belang dat dit gegeven wordt betrokken bij de overwegingen om eventueel zwanger te worden. (Chest, 10-2003) Langwerkend effect intensieve behandeling diabetes mellitus type 1 Intensieve behandeling van diabetes mellitus type 1 is ook voor de lange termijn beter dan de gebruikelijke behandeling, zo blijkt uit de medische gegevens van deelnemers aan een onderzoek dat reeds in 1993 werd afgesloten. Op basis van de uitkomsten van dat onderzoek (het Diabetes Control and Complications Trial) was al aangetoond dat intensieve behandeling resulteerde in lagere glykemieconcentraties en in vertraging van progressie naar diabetische nefropathie. Tijdens een observatieonderzoek bleek dat deze effecten ook na 8 jaar nog aanwezig zijn. Zo kwamen bij deelnemers in de intensief behandelde groep slechts 6,8% nieuwe gevallen van microalbuminurie voor, tegen 15,8% in de andere groep. Bij klinische albuminurie was het verschil nog groter: 1,4% vs. 9,4%). Ook kwam in deze groep hypertensie aanmerkelijk minder (30% vs. 40%) vaak voor. (JAMA, 22-10-2003) In VS vaker foutpositief resultaat mammografie dan in Engeland Uit een vergelijking van de resultaten van ruim 5 miljoen mammografieën in de VS en in Groot-Brittannië blijkt dat borstkanker in de twee landen (uiteraard) even vaak voorkomt, maar dat in de VS vrouwen na een mammografie vaker onnodig moeten terugkomen en vaker een biopsie ondergaan. In beide landen worden per 1000 mammografieën ongeveer 6 gevallen van borstkanker ontdekt. In de VS wordt 1 op de 7 vrouwen tussen de 50 en 54 jaar na een mammografie voor verdere controle opgeroepen tegen 1 op de 14 vrouwen in Groot-Brittannië. In de VS werden biopten vaker door een open operatie verkregen dan percutaan. Na biopsie bleek het aantal negatieve uitkomsten (dus geen borstkanker) in de VS ongeveer dubbel zo hoog te zijn als in Groot-Brittannië. (JAMA, 22-10-2003) Fluistertest even effectief als audiometrie Voor het vaststellen van gehoorstoornissen werkt de fluistertest even goed als audiometrie, maar de techniek moet beter worden gestandaardiseerd, vooral om de sensitiviteit ervan bij kinderen te optimaliseren. Een en ander blijkt uit een analyse van acht diagnostische onderzoeken. Volgens de onderzoekers is de test eenvoudiger en nauwkeuriger dan audiometrie. (BMJ, 25-10-2003) Lasertherapie succesvol bij acne Uit onderzoek blijkt dat de symptomen van acne vulgaris met lasertherapie aanzienlijk kunnen worden verminderd. De therapie is goed te verdragen en er zijn weinig neveneffecten. Na een eenmalige lasersessie werden de deelnemers aan het onderzoek regelmatig gecontroleerd. Na 12 weken bleken de ernst van de acne en het aantal laesies ongeveer te zijn gehalveerd. Tijdens de eerste vier weken was de verbetering het duidelijkst te zien. (Lancet, 25-10-2003) Gefinitib werkzaam bij niet-kleincellig longcarcinoom Uit een dubbelblind, gerandomiseerd fase-2-onderzoek blijkt dat gefinitib (Iressa) een duidelijk positief effect heeft op de toestand van patiënten met niet-kleincellig longcarcinoom. Symptomen verbeterden en progressie van de ziekte werd vertraagd. De eenjaarsoverleving bedroeg 25%. Gefinitib richt zich op tyrosinekinase, een enzym dat inwerkt op de epidermale groeifactorreceptor, die een rol speelt bij deze vorm van longkanker. Aan het onderzoek namen 221 patiënten deel (allen met stadium IIIB of IV); zij hadden al ten minste tweemaal chemotherapie ondergaan. Bij 73% van de patiënten werden de positieve effecten binnen drie weken waargenomen. (JAMA, 22-10-2003) Hydralazine niet optimaal bij ernstige zwangerschapshypertensie Bij de behandeling van ernstige hypertensie tijdens de zwangerschap is het veel gebruikte hydralazine niet het beste middel, zo blijkt uit een analyse van de uitkomsten van 21 klinische onderzoeken die in de periode 1966-2002 zijn uitgevoerd. Aan de onderzoeken namen in totaal 893 vrouwen met ernstige zwangerschapshypertensie deel. Hydralazine blijkt minder effectief dan nifedipine en isradipine en wordt in verband gebracht met meer bijwerkingen voor moeder en kind en met complicaties rond de bevalling. Zo kwamen meer gevallen van hypotensie voor, meer keizersnedebevallingen, meer placentaproblemen, meer oligurie bij de moeders, meer hartritmeproblemen bij de baby, en vaker een lagere (<7) Apgar-score bij 1 minuut. (BMJ, 25-10-2003) Myocarditis na pokkenvaccinatie In de VS is bij een van de militairen die ter bescherming tegen een bioterroristische aanval tegen pokken waren ingeënt enkele weken later myocarditis vastgesteld. De militair reageerde goed op een hoge dosering corticosteroïden. Pokken is een virale ziekte die normaal niet meer voorkomt, maar de afgelopen jaren weer in beeld is gekomen als mogelijk terreurwapen. De Amerikaanse overheid is daarom een beperkt inentingsprogramma onder militairen gestart en er zijn noodplannen gemaakt voor massale vaccinatie. Volgens de onderzoekers dient men bij vaccinatie alert te zijn op myocarditis. (Lancet, 25-10-2003) Geen ‘bierbuik’ door bier drinken Er bestaat geen verband tussen het drinken van bier en een zogenoemde ‘bierbuik’, zo blijkt uit een onderzoek onder bierdrinkers. Aan het onderzoek namen ongeveer 2000 personen deel. De bierdrinkende mannen consumeerden gemiddeld ruim 3 liter per week. Hoewel zij wel een ongunstige heup-taille-verhouding hadden, kon dat na correctie voor andere risicofactoren volgens de onderzoekers toch niet aan het bier worden geweten. Wel werd een interactie met roken waargenomen: bij niet-rokers kon een verband tussen bier en een dikke buik worden vastgesteld, bij rokende bierdrinkers niet. Het onderzoek werd overigens gehouden in Tsjechië, de bakermat van het bier, maar is verschenen in het peer-reviewed European Journal of Clinical Nutrition. (EJCN, 10-2003) Borstvoeding biedt geen bescherming tegen latere obesitas Uit twee in BMJ gepubliceerde onderzoeken blijkt dat borstvoeding geen bescherming biedt tegen obesitas in het latere leven. Tijdens het ene onderzoek werden 2250 Brazilianen 18 jaar lang (vanaf hun geboorte tot de keuring voor militaire dienst) gevolgd; het andere onderzoek werd uitgevoerd onder ruim 2600 Britse schoolkinderen. In geen van beide onderzoeken werd een verband tussen borstvoeding en obesitas gevonden. (BMJ, 18-10-2003) Effect roken op geboortegewicht geldt voor één generatie Uit Brits onderzoek onder vrouwen die een laag geboortegewicht hadden omdat hun moeder rookte, blijkt dat hun eigen baby’s een normaal geboortegewicht hebben (tenzij zij zelf ook roken). Dit betekent dat het effect van een rokende moeder op het geboortegewicht slechts één generatie geldt. Het onderzoek was verricht omdat een door andere factoren veroorzaakt laag geboortegewicht wel tot een soortgelijk effect bij de volgende generatie kan leiden. Een bekend voorbeeld hiervan zijn kinderen die tijdens de hongerwinter van 1944/45 in Nederland werden geboren. (BMJ, 18-10-2003) Geld maakt inderdaad niet gelukkig Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat psychiatrische stoornissen bij kinderen in arme gezinnen niet verdwijnen wanneer er meer geld in het gezin komt. Tijdens een 8 jaar durend onderzoek naar het effect van armoede op kinderen met psychiatrische stoornissen bleek in een Indianenreservaat een casino te worden geopend. Als resultaat waren de Indiaanse families die aan het onderzoek deelnamen binnen relatief korte tijd niet meer arm (doordat een deel van de inkomsten over de bevolking van het reservaat werd verdeeld en niet zozeer door gokwinsten). De effecten hiervan konden in het onderzoek nauwgezet worden gevolgd. Gedragsstoornis en oppositionele gedragsstoornis bleken duidelijk af te nemen, maar angststoornis en depressie niet. In niet-indiaanse gezinnen die tijdens de duur van het onderzoek eveneens welvarender waren geworden, werd overigens hetzelfde effect waargenomen. (JAMA, 15-10-2003) Werking diabetesmedicatie afhankelijk van oorzaak diabetes De reactie op diabetesmiddelen is afhankelijk van de oorzaak van de hypoglykemie, zo blijkt uit Brits onderzoek. Wanneer diabetes mellitus door mutaties in het gen HNF-1-alfa is veroorzaakt, dan is de reactie op bijvoorbeeld gliclazide vier maal sterker dan bij patiënten met diabetes mellitus type 2. Patiënten met HNF-1-alfa-diabetes reageren vijf maal sterker op gliclazide dan op metformine. (Lancet, 18-10-2003) Geringe risicostijging bij lagere frequentie uitstrijkje Wanneer vrouwen tussen de 30 en 64 jaar driemaal een negatieve uitslag van een uitstrijkje hebben, kan besloten worden om hen voortaan om de drie jaar (in plaats van ieder jaar) te controleren, zo blijkt uit Amerikaans onderzoek. De lagere frequentie leidt tot een verhoging van het risico van cervixcarcinoom van 2 naar 5 op de 100.000. Volgens de onderzoekers is dit risico nog dusdanig gering (vergelijkbaar met het risico van borstkanker bij mannen) dat de kosten en overlast van de overscreening daar niet tegenop wegen. (NEJM, 16-10-2003) Primaire progressieve afasie – een review Primaire progressieve afasie is een atypische vorm van dementie die van de gebruikelijke manifestaties van ziekte van Alzheimer verschilt. Verschillende aspecten van het dagelijks leven worden er ernstig door verstoord. Sommige patiënten kunnen gebarentaal aanleren, terwijl anderen zich in het dagelijks leven redden met behulp van voorbedrukte kaartjes of met een (hand)computer. Anders dan bij patiënten met ziekte van Alzheimer (die geen nieuwe informatie kunnen onthouden) kunnen personen met primaire progressieve afasie zich recente gebeurtenissen wel herinneren, hoewel ze misschien niet de woorden kunnen vinden om erover te praten. Volgens de auteurs is het belangrijk dat gezinnen van patiënten met primaire progressieve afasie bewust zijn van het onderscheid tussen deze aandoening en dementie. (NEJM, 16-10-2003) Verpleegkundestudenten roken meer dan geneeskundestudenten Uit Amerikaans onderzoek onder verpleegkunde- en geneeskundestudenten blijkt dat 13% van de verpleegkundestudenten rookt, tegen 3% van de geneeskundestudenten. De eerste groep telt ook meer ex-rokers (18% vs. 10%). Vooral geneeskundestudenten blijken kort voordat zij met hun studie beginnen te stoppen. Omdat beide groepen na hun afstuderen rokers zouden moeten wijzen op de risico’s hun gedrag is vooral richting verpleegkundestudenten verdere interventie geboden. (Chest, 10-2003) Hoog risico diabetes mellitus in VS Op basis van een analyse van gezondheidsstatistieken en interviewdatabases is vastgesteld dat Amerikanen die in 2000 zijn geboren een kans van 32,8% (mannen) tot 38,5% (vrouwen) hebben ooit diabetes mellitus te krijgen. Wanneer deze aandoening bijvoorbeeld op de leeftijd van 40 jaar wordt vastgesteld, dan scheelt dat 11,6 (mannen) tot 14,3 (vrouwen) levensjaren, plus nog eens ruim 3 Flexibele medicatietrouw bij multipele aandoeningen Uit onderzoek in Schotland blijkt dat personen die aan verschillende chronische aandoeningen lijden een ambivalente houding hebben t.o.v. de diverse geneesmiddelen die zij moeten innemen. Zij hebben vaak een aversie tegen de medicatie, maar beseffen tevens dat zij ervan afhankelijk zijn om een normaal leven te kunnen leiden. Patiënten staan zichzelf overigens vaak een zekere mate van flexibiliteit toe wat betreft de inname van geneesmiddelen. Zo wordt vaak voor een van de aandoeningen wel trouw geslikt, terwijl andere middelen naar eigen goeddunken worden ingenomen, bijv. na verergering van de symptomen. (BMJ, 11-10-2003) Aanvaardbaar resultaat van vroege trisomietest Wanneer reeds tijdens het eerste trimester van de zwangerschap op trisomie 21 en 18 wordt getest, levert dit een goede sensitiviteit op bij een aanvaardbaar aantal foutpositieve uitslagen. Van ruim 8500 zwangere vrouwen die tussen week 10 en 14 werden getest, bleek met de vroege test 85% van de 61 gevallen van trisomie 21 (syndroom van Down) correct te zijn vastgesteld, met 9,4% foutpositieve uitslagen. Van de 11 gevallen van trisomie 18 werden er met de vroege test 10 correct vastgesteld, met 2% foutpositieve uitslagen. Bij vrouwen boven de 35 jaar waren de uitslagen betrouwbaarder dan bij jongere vrouwen, maar kwamen foutpositieve uitslagen ook vaker voor (15%). (NEJM, 9-10-2003) Astma bij volwassenen heeft vaak oorsprong in kindertijd Op basis van een langlopend onderzoek (sedert 1981) onder een groot geboortecohort is vastgesteld dat meer dan 1 op de 4 kinderen last heeft van piepende ademhaling ('wheezing') die tot op volwassen leeftijd voortduurt. Dit komt vaker voor bij personen die als kind gevoelig waren voor huisstof en snel last van de luchtwegen hadden; ook komt het vaker voor bij vrouwen en bij rokers. Volgens de onderzoekers tonen deze bevindingen aan dat astma bij volwassenen vaak al in de vroege jeugd kan zijn ontstaan en dat de symptomen in de kindertijd een voorspellende waarde kunnen hebben. (NEJM, 9-10-2003) Ook postpartum profylaxe zinvol voor baby's van HIV-moeders Uit onderzoek van de gegevens van baby's van Afrikaanse vrouwen van wie pas enkele uren voor de bevalling bekend werd dat zij met HIV waren besmet, is gebleken dat het risico van moeder-op-kind-besmetting toch nog met 36% kan worden verlaagd door postpartum medicatie toe te dienen (in plaats van hiermee enkele weken voor de bevalling reeds te beginnen). (Lancet, 11-10-2003) Verband laag geboortegewicht en verhoogde bloeddruk Uit een langlopend onderzoek onder een groep van ruim 3200 in 1946 geboren Britten blijkt dat er verband bestaat tussen een laag geboortegewicht en verhoogde systolische bloeddruk. Ook hebben personen uit lagere sociale groepen gemiddeld een hogere bloeddruk dan personen uit andere groepen. Een steeds belangrijker wordende determinant van verhoogde bloeddruk is een te hoog lichaamsgewicht. (Lancet, 11-10-2003) Weinig effect compliantietherapie bij schizofrenie Bij personen met schizofrenie heeft therapie die is gericht op betere medicatiecompliantie weinig effect, zo blijkt uit onderzoek onder 56 patiënten in Ierland. De houding van de patiënt ten opzichte van voorgenomen medicatietrouw heeft wél voorspellende waarde. (BMJ, 11-10-2003) Medicatiewijziging MS-patiënten bij aanwezigheid antilichamen tegen bètainterferon Uit Deens onderzoek blijkt dat de aanwezigheid van neutraliserende antilichamen tegen bètainterferon de klinische werking van dat middel negatief beïnvloedt. Wanneer bètainterferon bij patiënten met multipele sclerose niet aanslaat, dient de aanwezigheid van dergelijke antilichamen volgens de onderzoekers tot wijziging van medicatie te leiden. (Lancet, 11-10-2003) Beste resultaat van simvastatine bij inname ‘s avond Simvastatine kan het beste ’s avonds worden ingenomen, zo blijkt uit Brits onderzoek. Groepen patiënten namen de cholesterolverlager gedurende 8 weken ofwel aan het begin ofwel aan het eind van de dag in. In de ochtendgroep werd na 8 weken een beduidend hoger totaal cholesterol en LDL gemeten dan in de avondgroep. Bij de cholesterolverlager atorvastatine werd een dergelijk effect overigens niet waargenomen; volgens de onderzoekers komt dit doordat dat middel een langere halfwaardetijd heeft. (BMJ, 4-10-2003) Geen verband vet eten en CVA Er is geen verband tussen het innemen van voedingsvetten en cholesterol en het risico van CVA (beroerte) bij mannen, zo blijkt uit een 14 jaar lopend onderzoek onder ruim 43.000 werkers in de gezondheidszorg. Ook mannen die relatief veel rood vlees, volvette zuivelproducten, noten en eieren eten, hebben geen verhoogd risico van CVA. Uit eerdere onderzoeken was echter het tegendeel gebleken, reden waarom de auteurs pleiten voor nog verder gaand onderzoek. (BMJ, 4-10-2003) Verband ziekte van Pfeiffer en ziekte van Hodgkin Mononucleosis (ziekte van Pfeiffer) kan bepaalde vormen van de ziekte van Hodgkin (lymfeklierkanker) veroorzaken, zo blijkt uit recent onderzoek onder ruim 60.000 jongvolwassen Zweden en Denen. Mononucleosis is een ernstige infectieziekte die doorgaans door het Epstein-Barr-virus (EBV) wordt veroorzaakt. Volgens onderzoekers is er overtuigend bewijs gevonden dat door EBV veroorzaakte mononucleosis kan leiden tot ziekte van Hodgkin. Het EB-virus is zeer algemeen verspreid (tot 90% van de populatie), maar het is onduidelijk waarom een klein percentage vervolgens mononucleosis krijgt, en enkelen (1 op de 1000) uiteindelijk ziekte van Hodgkin. (NEJM, 2-10-2003) Antidepressiva na beroerte altijd effectief Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat het toedienen van antidepressiva na een CVA (‘beroerte’) altijd een positief effect heeft voor de patiënt, of deze nu depressief is of niet. Patiënten kregen binnen een half jaar na een CVA gedurende 12 weken fluoxetine, nortriptyline of een placebo en werden vervolgens 9 jaar gevolgd. Van de patiënten die met een van beide antidepressiva waren behandeld, was 68% na 5 jaar nog in leven, tegen slechts 36% van de placebogebruikers. (American Journal of Psychiatry, 10-2003) Obstipatie uitgelegd Obstipatie komt in de Westerse landen relatief veel voor. In de VS leidt het jaarlijks tot 2,5 miljoen bezoeken aan de huisarts, 92.000 ziekenhuisopnamen, en een omzet van vele honderden miljoenen dollars aan laxeermiddelen. Het komt vaker voor bij vrouwen, bij niet-blanken, bij kinderen en bij ouderen. Ernstige obstipatie (tweemaal per maand ontlasting) komt vrijwel alleen bij vrouwen voor. Weinig lichaamsbeweging, laag inkomen, laag opleidingsniveau, voorgeschiedenis van seksueel misbruik en symptomen van depressie zijn bekende risicofactoren. In een reviewartikel in NEJM worden de fysiologische processen van chronische obstipatie uiteengezet en wordt ingegaan op de behandelmethoden. (NEJM. 2-10-2003) Azitromycine werkzaam bij cystische fibrose Uit Amerikaans onderzoek is gebleken dat behandeling met azitromycine resulteert in klinisch relevante verbetering van de toestand van patiënten met cystische fibrose (CF) die ouder zijn dan 6 jaar en chronisch met Pseudomonas aeruginosa zijn besmet. Aan het onderzoek namen ruim 250 kinderen deel, verspreid over 23 CF-centra. (JAMA, 1-10-2003) Te vroege glutenvoeding verhoogt risico diabetes mellitus type 1 Wanneer zuigelingen voor de leeftijd van drie maanden reeds glutenbevattende voeding krijgen, stijgt daarmee de kans dat zij later diabetes mellitus type 1 krijgen, zo blijkt uit onderzoek in Duitsland. Wanneer dergelijke voeding na de leeftijd van zes maanden wordt gegeven, heeft dit geen nadelig effect meer. Aan het onderzoek namen ruim 1600 kinderen deel. (JAMA, 1-10-2003) Cannabinoïden verlichten neuropathische pijn Synthetisch geproduceerde cannabinoïden zijn werkzaam bij het verminderen van chronische neuropathische pijn, zo blijkt uit Duits onderzoek. Binnen 3 uur na inname was vergeleken met een placebo het verschil in pijn duidelijk aanwezig; na 8 uur was het verschil geringer. Er werd geen dosisreactie waargenomen en er waren geen ernstige nevenwerkingen. (JAMA, 1-10-2003) Levenslang verhoogd risico na kanker in kindertijd Kinderen die in hun jeugd een tumor overleven, hebben een tweemaal zo groot risico later minder gezond te zijn dan anderen, aldus luidt een conclusie van een Amerikaans onderzoek. In het onderzoek werd de gezondheid van bijna 10.000 volwassenen die als kind kanker hadden gehad, vergeleken met die van bijna 3000 broers en zusters die zonder kanker waren gebleven. De vroegere kankerpatiënten rapporteerden bijna tweemaal zo vaak een slechtere geestelijke gezondheid, driemaal zo vaak beperkingen van hun activiteiten en ruim vijfmaal zo vaak beperkingen van hun bewegingsvrijheid. (JAMA, 24-9-2003) Lage dosering aspirine effectief bij acuut coronair syndroom Bij de preventie van cardiale gebeurtenissen bij personen met acuut coronair syndroom (ACS) die ook clopidogrel krijgen, is aspirine in lage doseringen (75-100 mg/d) veiliger dan bij hogere doseringen, en even effectief. Aldus blijkt uit een in Circulation gepubliceerd internationaal onderzoek (geleid door Peters, AMC). Bij doseringen boven 200 mg/d blijkt het risico van bloedingen 70% groter te zijn dan bij doseringen van minder dan 100 mg/d, terwijl de werkzaamheid gelijk blijft. Aan het onderzoek namen ruim 12.000 personen met ACS deel. (Circulation, 23-9-2003) Zelfde resultaat antidepressiva bij mannen en vrouwen Hoewel sommige antidepressiva bij mannen op een andere wijze worden gemetaboliseerd dan bij vrouwen, is er volgens Deens onderzoek geen therapeutisch verschil waar te nemen. Tijdens het onderzoek, waaraan 292 patiënten met ernstige depressie deelnamen, werden de effecten van verschillende middelen met elkaar vergeleken. Hoewel bloedspiegels bij mannen soms aanmerkelijk verschilden van die bij vrouwen, waren remissiecijfers vrijwel gelijk. (Am J Psychiatry, 09-2003) Midazolam bij sedatie sneller effectief dan haloperidol-promethazine Bij sederen van geagiteerde patiënten werkt midazolam sneller dan de combinatie van haloperidol en promethazine, zo blijkt uit een onderzoek in Brazilië. Aan het onderzoek namen ruim 300 geagiteerde of agressieve patiënten deel die in een psychiatrische kliniek werden opgenomen. Zij kregen intramusculair ofwel midazolam ofwel haloperidol-promethazine. Midazolam resulteerde bij 90% van de patiënten binnen 20 minuten in sedatie (tegen 67% in de andere groep); na 40 minuten was het relatieve verschil nog 13%. Na een uur was het resultaat in beide groepen gelijk. (BMJ, 27-9-2003) Antibiotica biedt IC-patiënten bescherming Uit Nederlands onderzoek (De Jonge, AMC) blijkt dat wanneer patiënten op de intensive-care-afdeling antibiotica krijgen om het maagdarmkanaal te ontdoen van aërobe, mogelijk pathogene bacteriën, daarmee hun overlevingskansen aanmerkelijk stijgen. Tijdens het onderzoek, waaraan ruim 900 IC-patiënten deelnamen, overleed 15% van de antibioticagroep tijdens verblijf op de IC, tegen 23% van de controlegroep. Tijdens aansluitend verblijf op andere afdelingen was de sterfte 24% vs. 31%. Toediening van antibiotica is controversieel wegens het gevaar van toenemende resistentie. (Lancet, 27-9-2003) Snelle katheterisatie beter dan eerst antistollingsbehandeling Bij patiënten met instabiele coronaire syndromen is het beter om snel tot katheterisatie over te gaan dan eerst een aantal dagen te behandelen met antithrombotica, zo blijkt uit Duits onderzoek. Onder patiënten die vóór katheterisatie eerst 3 tot 5 dagen een antistollingsbehandeling kregen, kwamen aanmerkelijk meer sterfgevallen en niet-fatale hartinfarcten voor dan onder patiënten die snel werden gekatheteriseerd (binnen 6 uur na aanvang van de toediening van antithrombotica). (JAMA, 24-9-2003) Overzichtsartikel epilepsie Recent epilepsieonderzoek heeft belangrijke en klinisch relevante mechanismen ontdekt van gegeneraliseerde en gelokaliseerde epilepsieaanvallen. Bijvoorbeeld overerfde afwijkingen van ionkanalen, hippocampussclerose, corticale afwijkingen en dysfunctie van gliacellen. De auteurs behandelen onderzoeksbevindingen die de mogelijkheid zouden vergroten dat epilepsie in de toekomst kan worden voorkomen en behandeld. (NEJM, 25-9-2003) Geen synergie parathormoon en alendronaat Bij de behandeling van osteoporose is gebruik van alleen parathyroïdhormoon (PTH) effectiever dan in combinatie met alendronaat, zo blijkt uit twee Amerikaanse onderzoeken. Volgens de onderzoekers is het gebrek aan synergie opmerkelijk, aangezien van PTH bekend is dat het botvorming stimuleert, terwijl alendronaat botresorptie (botafbraak) tegengaat. Bij behandeling met PTH alleen bleek de botdichtheid op bepaalde plaatsen in het lichaam meer toe te nemen dan bij behandeling met alendronaat alleen of met de combinatie van beide middelen. Aan de onderzoeken namen 283 vrouwen, resp. 83 mannen deel. (NEJM, 25-9-2003) Stress verergert symptomen van multipele sclerose Uit Nederlands onderzoek (Buljevac, Erasmus Universiteit) blijkt dat bij patiënten met multipele sclerose (MS) de verschijnselen daarvan verergeren als gevolg van stressvolle gebeurtenissen. De onderzoekers zagen een duidelijk verband tussen werkstress, financiële problemen of overlijden van een nabij familielid en een verdubbeling van het aantal MS-exacerbaties in de daaropvolgende vier weken. Zoals voor zoveel aspecten van MS is ook hiervoor geen duidelijke verklaring aan te wijzen, maar volgens de onderzoekers is duidelijk dat (niet direct met de ziekte samenhangende) stress de activiteit van de ziekte verhoogt. Aan het onderzoek namen 73 MS-patiënten in en rond Rotterdam deel; zij werden gedurende 30 maanden gevolgd. (BMJ, 20-9-2003) Intensivering radiotherapie bij hoofd- en halskanker effectief Bij patiënten met hoofd- of halskanker verbeteren hun kwaliteit van leven en hun overlevingskansen wanneer de frequentie van de bestralingssessies wordt opgevoerd, zo blijkt uit Deens onderzoek. Tijdens het onderzoek kregen in totaal 750 patiënten radiotherapie tijdens 6 bestralingen per week (over gemiddeld 39 dagen); 725 patiënten kregen hetzelfde aantal sessies verspreid over de gebruikelijke 5 sessies per week (over 46 dagen). Door de positieve resultaten van dit onderzoek wordt in Denemarken de radiotherapie inmiddels standaard 6 dagen per week gegeven. (Lancet, 20-9-2003) Prediabetes bij jongeren met overgewicht Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat bij kinderen en adolescenten met overgewicht intramyocellulaire en intra-abdominale lipidenaccumulatie significant samenhangt met de ontwikkeling van ernstige perifere insulineresistentie (een voorstadium van diabetes mellitus). Aan het onderzoek namen 14 kinderen deel; hun gemiddelde leeftijd was 13,3 jaar en hun gemiddelde BMI was 38. (Lancet, 20-9-2003) Alcoholverslaving onder ouderen vaak onopgemerkt Volgens Britse onderzoekers blijft misbruik van alcohol door ouderen vaak onopgemerkt of wordt verkeerd gediagnosticeerd, waardoor inmiddels een stille epidemie is ontstaan. Alcoholverslaving kan tot uiteenlopende gezondheidsproblemen leiden. In een reviewartikel worden de redenen voor onderdetectie en misdiagnose besproken. Daarnaast worden aanbevelingen gedaan voor verbetering hiervan en voor behandeling. (BMJ, 20-9-2003) CVS komt op jeugdige leeftijd weinig voor Uit Brits onderzoek blijkt dat het chronische-vermoeidheidssyndroom (CVS; of myalgische encefalomyelitis - ME) bij kinderen tussen de 5 en 15 jaar niet veel voorkomt. Wanneer kinderen wel aan CVS lijden, heeft dit ernstige gevolgen voor het kind zelf en het gezin. CVS is een van de meest voorkomende oorzaken van langdurig schoolverzuim in Groot-Brittannië. CVS komt vaker voor naarmate kinderen ouder zijn, of wanneer er tevens sprake is van angststoornissen. Het onderzoek werd gestart na alarmerende berichten van sommige scholen. (BMJ, 20-9-2003) Lithium beter bij preventie zelfdoding bij bipolaire stoornis Uit recent Amerikaans onderzoek blijkt dat bij personen met bipolaire stoornis lithium beter werkt bij het voorkomen van zelfdoding dan het in de VS vaak voorgeschreven divalproex. Tijdens het onderzoek werden de gegevens geanalyseerd van bijna 21.000 patiënten die tussen 1994 en 2001 met lithium, divalproex of carbamezepine waren behandeld. Vergeleken met lithiumgebruikers kwam zelfdoding 2,7 maal zo vaak voor bij personen die divalproex kregen. Niet fataal verlopende pogingen kwamen 1,8 maal zo vaak voor. Vooral in de VS wordt lithium in de afgelopen jaren steeds minder vaak voorgeschreven, maar volgens de onderzoekers bieden deze resultaten genoeg aanleiding deze trend te keren. (JAMA, 17-9-2003) Groter risico hartafwijkingen bij baby’s van moeders met diabetes Kinderen van moeders die aan diabetes mellitus lijden, hebben een vijfmaal grotere kans op aangeboren cardiovasculaire malformaties dan kinderen van niet-diabetische moeders, zo blijkt uit Brits onderzoek. Binnen een onderzoekspopulatie van bijna 200.000 kinderen over vijf jaar kwamen dergelijke afwijkingen voor bij 3,6% van de baby’s van moeders met diabetes mellitus en bij 0,74% van de overige moeders. (Heart, 10-2003) Sintjanskruid remt werking van de helft van de geneesmiddelen Het bij de behandeling van depressie veel gebruikte kruidenproduct Sintjanskruid blijkt invloed te hebben op de werking van enzymen die een belangrijke rol spelen bij de metabolisatie van geneesmiddelen. Tijdens een onderzoek werd een significant effect aangetoond op de plasmaconcentratie en de klaring van alprazolam. Zo ging de halfwaardetijd van 12,4 naar 6 uur. Volgens de onderzoekers kan langdurig gebruik van Sintjanskruid leiden tot verminderde klinische werkzaamheid (of grotere benodigde doses) van ongeveer 50% van de geneesmiddelen. (JAMA, 17-9-2003) Verlaging risico van borstkanker door lichaamsbeweging Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat vrouwen hun risico van borstkanker kunnen verkleinen door slechts een matige hoeveelheid lichaamsbeweging. Aan het onderzoek namen ruim 74.000 vrouwen in de leeftijd van 50 tot 79 jaar deel. Bij een stevige dagelijkse wandeling van een kwartier tot een half uur daalt het risico met 18%. Bij tien uur of meer lichaamsbeweging per week neemt de risicodaling nog enigszins toe. Bij vrouwen met slank postuur (met een BMI lager dan 24,1) was het beschermend effect het grootst. Vrouwen die toen ze 35 jaar oud waren minimaal driemaal per week aan lichaamsbeweging deden, bleken daardoor hun latere risico van borstkanker met 14% te hebben verkleind. (JAMA, 10-9-2003) Verlaging risico hart- en vaatziekten door voedingsvezels Uit Amerikaans onderzoek is gebleken dat voeding met een hoog gehalte aan vezels het risico van coronaire hartziekte verlaagt. Aan het onderzoek namen bijna 10.000 personen deel, die gemiddeld 19 jaar werden gevolgd. Wie veel vezelrijk voedsel (gemiddeld 20 gr/dag) at, bleek een 12% lager risico te hebben aan hart- en vaatziekten te overlijden dan wie weinig (6 gr/dag) voedingsvezels binnenkreeg. Bij inname van in water oplosbare vezels was het verschil zelfs 15%. (Arch of Int Medicine, 8-9-2003) Gewichtsverlies door lichaamsbeweging Uit onderzoek is gebleken dat de combinatie van dieet en lichaamsbeweging tot grotere fitheid kan leiden, maar dat de duur en de intensiteit van de lichaamsbeweging niet eens zoveel uitmaken voor het uiteindelijke resultaat. Aan het onderzoek namen ongeveer 200 vrouwen met ernstig overgewicht (gemiddelde BMI van 32,6) deel; hun leeftijd was gemiddeld 37 jaar. Het dieet werd beperkt tot 1200-1500 kcal per dag. Bij alle deelnemers werd gewichtsverlies bereikt. Opmerkelijk was dat bij zware inspanning het resultaat niet aanmerkelijk veel beter was dan bij lichte of matige inspanning. (JAMA, 10-9-2003) Ondanks embolierisico krijgen weinig kankerpatiënten bloedverdunners Kankerpatiënten en vooral patiënten die een behandeling ondergaan, hebben een verhoogd risico van veneuze trombo-embolie, maar uit onderzoek blijkt dat dit door de meeste oncologen in Engeland wordt onderschat en dat preventieve maatregelen zelden worden genomen. Aan het onderzoek namen ruim 100 oncologen deel. Van hen gaf 42% meestal radiotherapie, 39% chemotherapie en 9% hormoontherapie. Van de oncologen meende 70% dat hormoontherapie geen risico inhield wat betreft embolie; voor chemotherapie was dat 80% en voor radiotherapie 90%. Ongeveer 20% van de patiënten werd profylactisch behandeld met anticoagulantia (bloedverdunners). De onderzoekers pleiten voor nieuwe richtlijnen. (BMJ, 13-9-2003) Jaarlijks 5 miljoen doden door roken Amerikaanse onderzoekers schatten dat roken wereldwijd jaarlijks ongeveer 5 miljoen levens kost. Mannen vormen met een kleine 4 miljoen doden veruit de grootste groep. De ene helft van de slachtoffers valt in de geïndustrialiseerde landen, de andere helft in de derde wereld. De meesten (1,7 miljoen) overleden door hart- en vaatziekten, gevolgd door 1 miljoen gevallen van COPD en 0,9 miljoen gevallen van longkanker. Op basis van demografische en epidemiologische ontwikkelingen verwachten de onderzoekers dat het aantal rookslachtoffers nog verder zal toenemen, vooral in de niet-westerse gebieden. (Lancet, 13-9-2003) Vaak late complicaties na kanker in kindertijd Hoewel kanker bij kinderen dankzij vooruitgang op het gebied van diagnose en behandeling zich heeft ontwikkeld van een meestal fatale aandoening tot een ziekte die in 78% van de gevallen te genezen is, heeft twee derde van de overlevenden gedurende het latere leven waarschijnlijk last van complicaties, zo blijkt uit een rapport van het Amerikaanse Institute of Medicine. Deze complicaties kunnen het gevolg zijn van de oorspronkelijke ziekte of van de behandeling. In een kwart van de gevallen zijn de gezondheidsproblemen ernstig tot zelfs levensbedreigend. Volgens de opstellers van het rapport moet kanker bij kinderen, zelfs na genezing, daarom als een chronische aandoening worden beschouwd. (Lancet, 13-9-2003) Diabetesmiddelen zouden hartfalen kunnen veroorzaken Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat thiazolidinedionen, een groep geneesmiddelen die vaak bij de behandeling van diabetes mellitus type 2 worden gebruikt, bij sommige patiënten hartfalen en longoedeem kunnen veroorzaken of verergeren. Bij patiënten met linkerventrikeldysfunctie of chronische nierinsufficiëntie dienen deze middelen volgens de onderzoekers daarom niet meer te worden voorgeschreven. (Proc. Mayo Clinic, 10-9-2003) Bij liesbreukoperatie is lokale verdoving het best Op basis van Zweeds onderzoek is geconcludeerd dat bij liesbreukoperaties lokale verdoving de voorkeur verdient boven regionale of algemene anesthesie. Patiënten hebben minder postoperatieve pijn, worden minder lang opgenomen, en hebben minder mictieproblemen. (Lancet, 13-9-2003) Sertraline minder effectief bij depressie gecombineerd met psychose Uit onderzoek blijkt dat sertraline (Zoloft) minder effectief is bij de behandeling van depressie wanneer tevens sprake is van psychose. Deze uitkomst staat haaks op bevindingen van eerdere onderzoeken waaruit bleek dat selectieve serotonineheropnameremmers (SSRI’s) juist zeer effectief waren bij de behandeling van unipolaire depressie met psychotische kenmerken. Aan deze onderzoeken hadden echter geen patiënten met niet-psychotische depressie deelgenomen. (J of Clinical Psychiatry, 08-2003) Zelfde genetische achtergrond schizofrenie en bipolaire stoornis Schizofrenie en bipolaire stoornis hebben mogelijk dezelfde pathofysiologische achtergrond, zo blijkt uit onderzoek van hersenweefsel van overleden personen met een van deze aandoeningen. In beide groepen werd een vergelijkbaar lage expressie van belangrijke oligodendrocyt- en myelinegenen aangetroffen, op basis waarvan de onderzoekers concluderen dat er verband tussen beide stoornissen bestaat. Dit verband werd overigens al vermoed op grond van enkele van de symptomen. Schizofrenie en bipolaire stoornis zijn ernstige psychiatrische stoornissen die bij 2% van de populatie voorkomen. (Lancet, 6-9-2003) Vaak chronische nierinsufficiëntie na orgaantransplantatie Uit onderzoek van de medische gegevens van 70.000 personen die tussen 1990 en 2000 een orgaantransplantatie (anders dan die van een nier) hebben ondergaan, blijkt dat zij een aanmerkelijk verhoogd risico van chronische nierinsufficiëntie hebben. In de onderzoeksgroep kwam transplantatie van de lever het vaakst voor, gevolgd door die van hart, long, hart-long en darm. Binnen 3 jaar na de transplantatie had 7% (hart-long) tot 21% (darm) van de patiënten chronische nierinsufficiëntie en bij ruim een kwart van deze groep was dialyse of niertransplantatie noodzakelijk. Het overlijdensrisico bij chronische nierinsufficiëntie is ruim vier maal zo hoog als in de algemene populatie. (NEJM, 4-9-2003) Darmhormoon zou rol kunnen spelen bij obesitas Op basis van Brits onderzoek is geconcludeerd dat het in de darm geproduceerde hormoon PYY (peptide YY3-36) een rol speelt bij obesitas. Personen met overgewicht blijken lage PYY-waarden te vertonen. Wanneer bij hen PYY wordt ingespoten, daalt daardoor de concentratie van het (eetluststimulerende) hormoon ghrelin en vervolgens neemt de eetlust met circa 30% af. Volgens de onderzoekers blijkt hieruit dat PYY een rol speelt bij de pathogenese van obesitas en dus ook bij een mogelijke medicamenteuze behandeling ervan. (NEJM, 4-9-2003) Buprenorfine en naloxon effectief bij afkicken van opiaten Buprenorfine en de combinatie buprenorfine/naloxon zijn veilig en effectief bij het verminderen van het gebruik van opiaten en bij het verlichten van onthoudingsverschijnselen bij aan opiaten verslaafde personen, zo blijkt uit Amerikaans onderzoek. De sublinguaal in te nemen middelen werden door de huisarts verstrekt. (NEJM, 4-9-2003) Geen effect verhoogde zuurstoftoediening extreem te vroeg geboren baby’s Wanneer bij extreem te vroeg geboren baby’s (na minder dan 30 weken zwangerschap) de zuurstoftoediening wordt verhoogd, resulteert dat niet in verbeterde groei en ontwikkeling, zo blijkt uit een dubbelblind, gerandomiseerd, gecontroleerd onderzoek. Tijdens het onderzoek werd een zuurstofverzadiging van 95 tot 98% bereikt, terwijl standaard 91 tot 94% wordt aangehouden. Na 12 maanden konden er geen noemenswaardige verschillen worden waargenomen. (NEJM, 4-9-2003) ACE-remmer biedt extra verlaging cardiorisico bij hartpatiënten Uit een omvangrijk onderzoek is gebleken dat wanneer hartpatiënten naast aspirine, bètablokkers en statinen ook ACE-remmer zoals perindopril innemen, daardoor het risico van ernstige cardiovasculaire aandoeningen en van de eventueel fatale afloop daarvan aanmerkelijk afneemt. Aan het onderzoek namen ruim 12.000 personen deel die gemiddeld ruim 4 jaar werden gevolgd. Door gebruik van perindopril nam het risico van overlijden door een cardiovasculaire oorzaak, door een hartinfarct of een hartstilstand met ongeveer 20% af. (Lancet, 1-9-2003) Ximelagatran effectief bij preventie volgend hartinfarct Ondanks verbeterde behandelmogelijkheden is het risico van herhaling na een acuut coronair syndroom hoog. Uit het ESTEEM-onderzoek is gebleken dat bij de preventie van ernstige cardiovasculaire gebeurtenissen bij personen die een hartinfarct hebben gehad, de nieuwe bloedverdunner ximelagatran in combinatie met aspirine effectiever is dan alleen aspirine. Bij 12,7% van de patiënten in de ximelagatrangroep kwamen overlijden, hartinfarct of pijn op de borst binnen een halfjaar na het hartinfarct voor, tegen 16,3% in de controlegroep. (Lancet, 1-9-2003). Morfine effectief bij COPD-patiënten met dyspneu Bij oudere COPD-patiënten met dyspneu (ademnood) heeft morfine met vertraagde afgifte positief effect, zo blijkt uit een onderzoek in Australië. De ernst van de dyspneu nam door de morfine sterk af en patiënten hadden een betere nachtrust. Wel had de morfine zware obstipatie tot gevolg, ondanks laxatie. (BMJ, 6-9-2003) Psychische problemen en excessief alcoholgebruik na Volendam-ramp Uit Nederlands onderzoek (Reijneveld, TNO) blijkt dat als gevolg van de cafébrand op oudejaarsavond 2001 in Volendam niet alleen bij de directe slachtoffers en de andere aanwezigen, maar ook bij vrienden en leeftijdsgenoten die niet aanwezig waren grote psychische problemen zijn ontstaan en sprake is van een zeer ernstig verhoogd alcoholgebruik. Het TNO-onderzoek kon worden uitgevoerd door de toevallige omstandigheid dat al enige tijd voor de brand een grote groep scholieren in Volendam was ondervraagd. Vergelijking met de gegevens van vijf maanden na de brand leverde op dat – vergeleken met leeftijdsgenoten in andere delen van Nederland – bij de Volendamse schooljeugd 75% meer psychische problemen voorkomen. Misbruik van alcohol komt vier maal zo vaak voor. Er werd overigens geen verhoogd drugsgebruik waargenomen. (Lancet, 30-8-2003) Meer psychiatrische stoornissen bij laat in schooljaar geboren kinderen Uit een onderzoek naar de gevoelens, het sociaal gedrag, de mate van activiteit en de relaties met hun leeftijd- en klasgenoten van ruim 10.000 schoolkinderen (leeftijd 5 tot 15 jaar) in Engeland, Schotland en Wales is gebleken dat kinderen die laat in het schooljaar zijn geboren een ongeveer 14% grotere kans hebben op gedragsstoornissen en emotionele problemen. Dit risico is zichtbaar zowel bij kinderen op de basisschool als op de middelbare school. Volgens de onderzoekers wordt komt dit doordat deze kinderen altijd jong zijn ten opzichte van hun klasgenoten. Er is geen verband met het jaargetijde waarin kinderen zijn geboren; in Engeland en Schotland werden dezelfde patronen waargenomen, terwijl andere geboortedata als criterium worden gehanteerd. (BMJ, 30-8-2003) Langer en gezonder leven door rode wijn In een in Nature gepubliceerd onderzoek is aangetoond dat de in rode wijn voorkomende stof resveratrol het leven van gistcellen met maar liefst 80% en dat van fruitvliegjes met 30% verlengt. Resveratrol is een polyfenol waarvan in andere onderzoeken is aangetoond dat dit beschermt tegen hartziekte en osteoporose. Resveratrol zou dus tot een zowel langer als gezonder leven kunnen leiden. Volgens de onderzoekers ligt daarin mogelijk de verklaring waarom verstokte rode-wijndrinkers in Frankrijk soms zo opmerkelijk oud worden. (Nature on-line, 26-8-2003) Overzichtsartikel autisme Volgens Britse onderzoekers is vroege diagnose van autisme mogelijk en kan dat leiden tot verbetering van de uitkomsten op de lange termijn voor het autistische kind en tot een iets gemakkelijker leven voor de ouders. In een zeer uitgebreid overzichtsartikel in BMJ bespreken zij de grotere aandacht voor autisme in de media, verduidelijken zij de definities, bieden zij prevalentiecijfers en geven zij aan hoe bij kinderen van 2 tot 3 jaar reeds de symptomen kunnen worden waargenomen die kenmerkend zijn voor autisme. Voor de diagnose van autisme is een zeer uitgebreide anamnese nodig met aandacht voor de ontwikkelingsgeschiedenis van het kind, aanwezigheid van bepaalde vormen van gedrag en observatie van het kind in verschillende omgevingen. Autisme komt bij 5 tot 6 op de 1000 kinderen voor. (BMJ, 30-8-2003) Sertraline ook werkzaam bij jeugdige depressiepatiënten Op basis van twee internationale onderzoeken, waaraan in 53 centra 376 kinderen en adolescenten (tot 17 jaar) met zware depressie deelnamen, is geconcludeerd dat sertraline (Zoloft) bij deze groepen werkzaam is. Reeds na drie weken behandeling was het effect duidelijk waarneembaar. De behandeling werd over het algemeen goed verdragen. De werkzaamheid en veiligheid van sertraline bij de behandeling van zware depressie bij volwassenen waren al langer bekend. Het onderzoek werd overigens door Pfizer, de producent van Zoloft, gefinancierd. (JAMA, 27-8-2003) Geen voordeel onderbreking behandeling resistente HIV-besmetting Een onderbreking van de antiretrovirale behandeling bij personen met resistente HIV-besmetting leidt tot een snellere progressie van de ziekte en niet tot een betere kwaliteit van leven, zo blijkt uit Amerikaans onderzoek. Tijdens het onderzoek, waaraan 270 +patiënten met multidrug-resistente HIV-infectie deelnamen, bleek dat een onderbreking van de behandeling van vier maanden geen enkel immunologisch of virologisch voordeel voor de patiënt opleverde. Integendeel, binnen een jaar na de onderbreking was bij 16% van de patiënten de situatie verslechterd of waren zij overleden, terwijl dat in de andere groep 9% was. (NEJM, 28-8-2003) Dexamethason werkzaam bij trombocytopenische purpura Bij patiënten met nieuw gediagnosticeerde trombocytopenische purpura kan behandeling met een hoge dosering (40 mg/d) dexamethason zeer effectief zijn, aldus luidt de conclusie van een onderzoek in Groot-Brittannië. Bij de helft van de patiënten die op de behandeling reageerden was er sprake van remissie op lange termijn en bleef het effect twee tot vijf jaar aanwezig. De behandeling blijkt goed verdraagbaar te zijn. (NEJM, 28-8-2003) Chemotherapie zinvol voor cystectomie wegens blaaskanker Wanneer bij de behandeling van gevorderde blaaskanker wordt overgegaan tot radicale cystectomie (het verwijderen van de gehele blaas), is het zinvol om eerst chemotherapie toe te dienen, zo blijkt uit Amerikaans onderzoek. In dat onderzoek werden ruim 300 patiënten na hun operatie tot 11 jaar lang gevolgd. Uit de medische gegevens blijkt dat patiënten na voorafgaande chemotherapie langer leefden dan patiënten die cystectomie zonder chemotherapie hadden ondergaan (77 vs. 41 maanden). Ook bleek dat patiënten in die laatste groep 66% meer kans hadden om aan blaaskanker te overlijden. Blaaskanker wordt in veel gevallen door roken veroorzaakt en verspreidt zich doorgaans snel. Wanneer alle overlijdensoorzaken werden meegewogen, was het verschil overigens kleiner, maar altijd nog 33%. (NEJM, 28-8-2003) Dotteren na hartinfarct effectiever dan toediening bloedverdunners Na een hartinfarct is angioplastiek (‘dotteren’) effectiever dan het toedienen van bloedverdunners, zelfs wanneer patiënten daarvoor naar een ander ziekenhuis moeten worden overgebracht, zo blijkt uit een Deens onderzoek. Het onderzoek betrof ruim 1500 personen die een hartinfarct hadden gehad. Uit de medische gegevens bleek dat patiënten die binnen twee uur waren gedotterd een 75% geringere kans hadden op een tweede hartinfarct dan patiënten die alleen bloedverdunners kregen (1,6% vs. 6,3%). (NEJM 21-8-2003) Vrijwel altijd risicofactoren aanwezig bij coronaire hartziekte Coronaire hartziekte komt vrijwel altijd voor bij personen bij wie ten minste één van de bekende risicofactoren aanwezig is, zo blijkt uit een analyse van de medische gegevens van bijna 400.000 personen die gedurende 21 tot 30 jaar werden gevolgd. De risicofactoren zijn: totaal cholesterol boven de 6,2 mmol/l, bloeddruk hoger dan 140/90 mmHg, gebruik van cholesterol- en bloeddrukverlagers, roken, overgewicht en diabetes mellitus. De analyse werd verricht n.a.v. publicaties waarin was gesteld dat coronaire hartziekte vaak voorkomt terwijl er geen risicofactoren aanwezig; gesuggereerd werd dat genetische en andere factoren een rol speelden. Uit de analyse blijkt echter dat in 9 van de 10 gevallen wel degelijk risicofactoren aanwezig zijn. (JAMA, 20-8-2003) Roken vergroot effect risicofactoren coronaire hartziekte Door een ander, eveneens in JAMA gepubliceerd, onderzoek wordt bevestigd dat conventionele risicofactoren aanwezig zijn bij 80 tot 90% van de gevallen van coronaire hartziekte. Uit dit onderzoek blijkt bovendien dat coronaire hartziekte bij rokers tien jaar eerder begint dan bij niet-rokers. Volgens de onderzoekers moet daarom veel aandacht worden besteed aan conventionele risicofactoren en leefstijlfactoren om de epidemie van coronaire hartziekte te kunnen bestrijden.
(JAMA, 21-8-2003)
Seksuele problemen aanwezig bij 1 à 2 van de 5 personen Uit een onderzoek in 13 huisartsenpraktijken in Londen blijkt dat seksuele problemen veel voorkomen en dat veel patiënten daarover met hun arts willen praten. De meest voorkomende problemen bij mannen betreffen erectiele dysfunctie en gebrek aan libido en bij vrouwen gebrek aan libido en problemen een orgasme te bereiken. Terwijl bij 22% van de mannen en 40% van de vrouwen sprake was van een van deze problemen werd slechts bij 3-4% van de patiënten daarover een opmerking in het medisch dossier aangetroffen. Van de mannen was 64% tevreden over hun seksleven in de afgelopen maand; voor vrouwen was dat 50%. (BMJ, 23-8-2003) Seksuele problemen vaak kortdurend Op basis van een analyse van de gegevens van ruim 11.000 personen in Engeland is geconcludeerd dat de meeste seksuele problemen kortdurend zijn. Het gaat bij vrouwen meestal om gebrek aan libido, problemen een orgasme te bereiken of pijn bij het vrijen. Bij mannen gaat het om gebrek aan libido, voortijdige ejaculatie en bezorgdheid over seksuele prestaties. De meeste betrokkenen mijden seks wanneer deze problemen spelen, maar enkelen zoeken professionele hulp, in de meeste gevallen bij hun huisarts. (BMJ, 23-8-2003) Behandeling depressie na bypassoperatie verdubbelt overlevingskansen Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat wanneer patiënten na een bypassoperatie depressief zijn, hun overlevingskansen ruim verdubbelen indien de depressie wordt behandeld. Aan het onderzoek namen ruim 800 personen deel van wie ruim een derde depressief bleek te zijn; zij werden gemiddeld ruim 5 jaar gevolgd. Volgens de onderzoekers moeten artsen niet alleen aandacht besteden aan factoren als hypertensie en rookgedrag, maar ook aan de mentale gesteldheid van de patiënt. (Lancet, 23-8-2003) Vroege longkanker zichtbaar met combinatie van CT- en PET-scans Voorlopige resultaten van een Europese onderzoek tonen aan dat met de combinatie van een CT-scan en een PET-scan longkanker in een vroeg stadium kan worden ontdekt. Aan het onderzoek namen 1000 zware rokers deel (gedurende langer dan 37 jaar rokend, meer dan 26 stuks per dag, leeftijd 50 jaar of ouder). Bij hen werd ieder jaar een CT- en een PET-scan gemaakt en beginnend tumorweefsel werd tijdig operatief verwijderd. (Lancet, 23-8-2003) NSAID’s verhogen risico van miskraam Het gebruik van NSAID’s (zoals ibuprofen) en aspirine tijdens conceptie en zwangerschap verhoogt het risico van miskraam met maar liefst 80%, zo blijkt uit een onderzoek onder ruim 1000 zwangere vrouwen in Californië. Het risico is vooral groot bij gebruik rond de conceptie of wanneer NSAID’s langer dan een week worden geslikt. Gebruik van paracetamol (farmacologisch afwijkend van NSAID’s en aspirine) leidt niet tot een verhoging van het risico. (BMJ, 16-8-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/327/7411/368 Afwachten vs. medicatie bij ouderen met non-Hodgkin-lymfoom Bij oudere patiënten (70+ jaar) met non-Hodgkin-lymfoom zonder symptomen is gecontroleerd afwachten even effectief als onmiddellijke medicamenteuze behandeling met chlorambucil. Dit blijkt uit een onderzoek in Engeland waarbij patiënten gemiddeld 16 jaar werden gevolgd. Overlevingscijfers na 5 jaar verschilden nauwelijks. (Lancet, 16-8-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol362/iss9383/full/llan.362.9383.original_research.26828.1 Acute lymfoblastaire leukemie is te genezen Personen die in hun kindertijd acute lymfoblastaire leukemie (ALL) hebben gehad, die destijds niet zijn bestraald en bij wie de ziekte tien jaar lang niet is teruggekeerd, hebben een normale overlevingskans, zo blijkt uit Amerikaans onderzoek. Bij patiënten die destijds wel waren bestraald, bestaat een verhoogd risico van het ontstaan van tumoren en een enigszins verhoogd overlijdensrisico. Door de lange periode van follow-up (30 jaar) menen de onderzoekers te mogen stellen dat ALL te genezen is. (NEJM, 14-8-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/349/7/640 Methotrexaat en ciclosporine bij psoriasis even effectief Bij matige tot ernstige vormen van psoriasis heeft behandeling met methotrexaat evenveel effect als ciclosporine. Dit blijkt uit een onderzoek onder twee groepen patiënten die vier maanden lang een van beide middelen gebruikten en die daarna nog acht maanden werden gevolgd. Na vier maanden en na een jaar waren er wat betreft nevenwerkingen en werkzaamheid nauwelijks verschillen waarneembaar. (NEJM, 14-8-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/349/7/658 Geen psychiatrische gevolgen bij overlevenden kanker Uit een grootschalig onderzoek in Denemarken is gebleken dat bij overlevenden van kanker (ook wanneer dit tijdens de kindertijd plaatsvond) geen sprake is van een verhoogd risico van psychiatrische stoornissen. Ook is er in deze groep geen verhoogde incidentie van zware depressie. Alleen na een hersentumor blijken psychiatrische aandoeningen vaker voor te komen. (NEJM, 14-8-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/349/7/640 Guggul werkt niet als alternatieve cholesterolverlager Het in Azië en sedert enige tijd ook in de VS veel als vermeende cholesterolverlager gebruikte sap van de in India voorkomende guggulboom blijkt niet te werken, aldus luidt de conclusie van Amerikaans onderzoek onder ruim 100 (overigens gezonde) personen met hypercholesterolemie. Door gebruik van guggulsteronen bleek het LDL-cholesterolgehalte zelfs te stijgen en 1 op de 11 proefpersonen kreeg last van huiduitslag. (JAMA, 13-8-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/290/6/765 Verhoogd risico borstkanker door hormoontherapie Op basis van een onderzoek onder ruim een miljoen vrouwen van 50-64 jaar in Groot-Brittannië is geconcludeerd dat vrouwen die hormoontherapie krijgen een met 66% verhoogd risico hebben borstkanker te krijgen. Het effect is waargenomen bij alle vormen van hormoontherapie, maar vooral bij de combinatie van oestrogeen en progestageen. Naar schatting hebben in de afgelopen 10 jaar ongeveer 20.000 vrouwen in Groot-Brittannië borstkanker gekregen als gevolg van hormoontherapie. (Lancet, 9-8-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol362/iss9382/abs/llan.362.9382.original_research.26746.1 Hormoontherapie biedt geen bescherming tegen coronaire hartziekte Op basis van de definitieve resultaten van het Women’s Health Initiative (WHI) onderzoek is vastgesteld dat hormoontherapie (de combinatie van oestrogeen en progestageen) postmenopauzale vrouwen geen bescherming biedt tegen coronaire hartziekte, zoals artsen ooit meenden. Integendeel, vooral in het eerste jaar van behandeling is het risico van een hartinfarct met maar liefst 81% verhoogd. Aan het WHI-onderzoek namen 16.608 vrouwen in de leeftijd van 50 tot 79 jaar deel. Het onderzoek werd in 2002 gestaakt nadat duidelijk werd dat hormoontherapie tot een onaanvaardbaar verhoogd risico van borstkanker, hartinfarct en CVA leidt. (NEJM, 7-8-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/349/6/523 Hormoontherapie beschermt niet tegen atherosclerose Uit Amerikaans onderzoek onder postmenopauzale vrouwen bij wie atherosclerose in de coronaire arteriën is vastgesteld, is gebleken dat hormoontherapie (de combinatie van oestrogeen en progestageen) geen remmend effect heeft op de progressie van de atherosclerose. Tussen 150 vrouwen met hormoontherapie en 76 vrouwen die placebo kregen werden geen significante verschillen waargenomen. (NEJM, 7-8-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/349/6/535 Minder embolie bij transdermale dan bij orale hormoontherapie Uit een onderzoek naar het verschil tussen orale en transdermale hormoontherapie is gebleken dat bij vrouwen die de hormonen via een huidpleister (transdermaal) krijgen minder embolie voorkomt. De transdermale toedieningsvorm zou dus voor wat betreft embolie mogelijk veiliger zijn dan de orale. (Lancet, 9-8-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol362/iss9382/abs/llan.362.9382.original_research.26785.1 Biopsie van ‘schildwachtklier’ levert betrouwbare informatie De diagnostische waarde van biopsie en onderzoek van de zogeheten schildwachtklier bij vrouwen met borstkanker is zeer groot, zo blijkt uit onderzoek onder 516 borstkankerpatiënten bij wie een tumor van maximaal 2 cm doorsnee was aangetroffen. De schildwachtklier (Engels: ‘sentinel node’) is de lymfeklier die via een lymfevat in directe verbinding staat met de tumor. Wanneer in deze lymfeklier geen uitzaaiingen worden aangetroffen, is het weghalen van de okselklieren (het ‘okselkliertoilet’) niet nodig. Dit scheelt patiënten veel ongemak. Volgens critici in NEJM zou het onderzoek echter té kleinschalig zijn en moeten de bevindingen door grotere onderzoeken worden bevestigd. (NEJM, 7-8-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/349/6/546 Pinda’s verkleinen risico cardiovasculaire aandoeningen Amerikaans onderzoek heeft aanwijzingen opgeleverd dat consumptie van pinda’s het risico van hart- en vaatziekten verkleint. Bij personen die acht weken lang dagelijks 500 calorieën aan pinda’s binnenkregen, daalde het triglyceridengehalte met ongeveer 25%. Het triglyceridengehalte is een bekende risicofactor voor hart- en vaatziekten. Pinda’s zijn rijk aan stoffen die het risico van cardiovasculaire aandoeningen verkleinen, zoals enkelvoudig verzadigde vetten, magnesium, foliumzuur, vitamine E, koper arginine en vezels. Hoewel pinda’s veel vet bevatten, werd bij de deelnemers aan het onderzoek geen stijging van het lichaamsgewicht waargenomen. Volgens de onderzoekers komt dit waarschijnlijk omdat pinda’s al snel een vol gevoel geven, zodat minder ander voedsel wordt gegeten. (J Am Coll of Nutrition, 04-03) http://news.uns.purdue.edu/html4ever/030731.Mattes.peanuts.html Positieve resultaten bij heroïne op recept Wanneer heroïneverslaafden die niet (meer) op methadon reageren een combinatie van methadon en heroïne krijgen voorgeschreven, verbetert daardoor hun lichamelijke, mentale en sociale toestand, zo blijkt uit Nederlands onderzoek (Van den Brink, UVA). Ook leidt deze behandeling, die weinig ernstige bijwerkingen kent, tot een zeer sterke afname van crimineel gedrag. Aan het onderzoek namen 549 zwaar verslaafden deel. (BMJ, 9-8-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/327/7410/310 Verhoogde risico’s bij kort op elkaar volgende zwangerschappen Vrouwen die zeer kort (binnen 6 maanden) na een bevalling weer zwanger zijn, hebben een verhoogd risico op complicaties, zoals een preterme bevalling, neonatale dood en een laag geboortegewicht, zo blijkt uit Brits onderzoek. Aan het onderzoek namen 89.000 vrouwen rond hun tweede bevalling deel. Uit het onderzoek bleek overigens dat vrouwen die binnen korte tijd na de eerste bevalling weer zwanger werden, vaak jonger zijn dan 20 jaar, roken en in sociaal en economisch achtergestelde gebieden wonen. (BMJ, 9-8-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/327/7410/313 Zonlicht tijdens jeugd beschermt tegen multipele sclerose Blootstelling aan UV-straling (in zonlicht) tijdens kindertijd en adolescentie biedt bescherming tegen multipele sclerose (MS), zo blijkt uit onderzoek in Tasmanië. MS komt vaker voor in gebieden die verder van de evenaar zijn verwijderd, waar doorgaans minder UV-straling is. Op basis van het onderzoek, waaraan 136 MS-patiënten deelnamen, wordt geconcludeerd dat onvoldoende blootstelling aan UV-straling (vooral in de wintermaanden) het risico MS te krijgen verhoogt. (BMJ, 9-8-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/327/7410/316 Lage rugpijn doorgaans binnen maand over Pijn, arbeidsongeschiktheid en werkverzuim door lage rugpijn duren doorgaans korter dan een maand, hoewel de rugklachten drie maanden kunnen aanhouden. In driekwart van de gevallen keren de klachten binnen een jaar terug. Een en ander blijkt uit een review van 15 klinisch onderzoeken waarbij lage rugpijn centraal stond. (BMJ, 9-8-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/327/7410/323 Alleen strikt rookverbod in huis effect op gezondheid kinderen Uit een Brits onderzoek blijkt dat het consequent niet roken in huis een positief effect heeft voor de gezondheid van kinderen. De hoeveelheden cotinine (een bijproduct van nicotine) en creatinine in het bloed dalen daardoor duidelijk. Wanneer in huis alleen maar minder wordt gerookt of wanneer bijvoorbeeld alleen maar de ramen worden geopend wanneer er wordt gerookt, heeft dat geen effect. (BMJ, 2-8-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/327/7409/257 Standaard cholesteroltest bij 50-plussers aanbevolen Op basis van een analyse van een aantal verschillende screeningsmethoden concluderen Britse onderzoekers dat het routinematig testen van de cholesterolspiegel bij 50-plussers de beste manier is om personen met een hoog risico van hart- en vaatziekten te vinden en te behandelen. (BMJ, 2-8-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/bmj;326/7404/1436 Elektronisch huisartsendossier beter dan papier Uit een onderzoek van de medische dossiers van 53 huisartsen in 25 praktijken is gebleken dat elektronische dossiers aanmerkelijk vollediger en duidelijker zijn dan papieren dossiers. Een belangrijk verschil werd waargenomen op het gebied van dosering van medicatie. In de elektronische dossiers werd dat in 87% van de gevallen vastgelegd vs. 33% van de papieren dossiers. (BMJ, 2-8-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/bmj;326/7404/1439 Gebruik statinen beschermt tegen hartinfarct en CVA Op basis van een meta-analyse van 164 verschillende onderzoeken naar de werking van statinen concluderen onderzoekers dat door gebruik hiervan het LDL-gehalte met 1,8 mmol/l kan dalen, waardoor het risico van hartinfarct met 60% en dat van CVA met 17% afneemt. (BMJ, 2-8-2003) http://bmj.com/cgi/content/abstract/326/7404/1423 Wat is positronemissietomografie (PET) Positron emission tomography (PET) is een techniek waarmee fysiologische functies worden gemeten door te kijken naar bloedstroom, stofwisseling, neurotransmitters en radiogelabelde medicatie. Een PET-scan levert kwantitatieve analyses, waarmee veranderingen in een ziekteproces of veranderingen als gevolg van een bepaalde prikkel kunnen worden waargenomen. (BMJ, 2-8-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7404/1449 Verminderd cardiorisico bij hemofiliedragers Nederlands onderzoek (Rosendaal, LUMC) onder ruim 1000 moeders van patiënten met de erfelijke coagulatiestoornis hemofilie (die zelf vaak een tot 50% verminderde coagulabiliteit vertonen) heeft uitgewezen dat zij een verlaagd risico hebben een hartinfarct te krijgen. Bij deze groep komt overlijden door een hartinfarct 36% minder vaak voor. Bovendien is de sterfte in deze groep 22% lager. Er is overigens geen beschermend effect waargenomen wat betreft CVA. (Lancet, 2-8-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol362/iss9381/abs/llan.362.9381.original_research.26686.1 Hoger risico op bacteriële meningitis door cochleaimplantaat Uit onderzoek onder ruim 4000 Amerikaanse kinderen met een cochleaimplantaat is gebleken dat in deze groep het risico van bacteriële meningitis ruim 30 maal hoger is dan in de algemene populatie in dezelfde leeftijdscategorie. Ernstig gehoorgestoorde kinderen hebben echter veel baat bij deze implantaten en daarom moeten voor- en nadelen zorgvuldig worden afgewogen. Volgens de onderzoekers moeten deze kinderen worden gevaccineerd en gecontroleerd en bij een bacteriële infectie direct worden behandeld. (NEJM, 31-7-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/349/5/435 Vetarm dieet even effectief bij cholesterolverlaging als statinen Uit een vergelijking van de effecten van een cholesterolverlagend dieet en die van het gebruik van statinen is gebleken dat de LDL-spiegels in beide gevallen met ongeveer 30% dalen. Het cholesterolverlagende dieet was rijk aan plantensterolen, sojaeiwitten, vezels en amandelen. Een dieet met weinig verzadigde verzuren, gebaseerd op vetarme zuivelproducten en volkorengranen, leidt tot een vermindering met ongeveer 8%. (JAMA, 23-7-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/290/4/502 Betere verwerking overlijden na euthanasie dan na natuurlijke dood Familieleden en vrienden van kankerpatiënten die na euthanasie overlijden hebben minder last van traumatische rouwsymptomen, minder rouwgevoelens en minder verschijnselen van posttraumatische stress dan na natuurlijke dood, zo blijkt uit een Nederlands onderzoek. (BMJ, 26-7-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/327/7408/189 Vermindering stressincontinentie door oefeningen Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat stressincontinentie (urineverlies door hoesten of niezen) kan worden verminderd door (liefst onder dokterstoezicht) oefeningen aan te leren. Bij vrouwen met stressincontinentie daalde daardoor de frequentie met ongeveer 70%. Bij vrouwen die de oefeningen thuis aanleerden met behulp van instructies in een brochure daalde de frequentie met circa 50%. (JAMA, 16-7-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/290/3/345 Geen grotere gezondheidsrisico’s pilgebruiksters uit jaren ’70 en ’80 Op basis van de resultaten van een 35 jaar geleden gestart Brits onderzoek is geconcludeerd dat vrouwen die in de jaren ‘70 en ’80 orale anticonceptiva gebruikten doordoor geen grotere gezondheidsrisico’s hebben gelopen. Wel was bij pilgebruiksters die dagelijks minstens 15 sigaretten rookten het overlijdensrisico verdubbeld. (Lancet, 19-7-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol362/iss9379/abs/llan.362.9379.original_research.26468.1 Britse onderzoekers willen borstkankerscreening vanaf 47 jaar Britse onderzoekers pleiten ervoor de leeftijd voor screening op borstkanker te verlagen van 50 naar 47 jaar. Dit, omdat de incidentie onder vrouwen tegen de 50 jaar ongeveer even groot is als die vanaf 50 jaar. (Lancet, 19-7-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol362/iss9379/full/llan.362.9379.correspondence.26475.1 NSAID’s verlagen risico Alzheimer Op basis van een analyse van de gegevens van een reeks onderzoeken concluderen Britse onderzoekers dat door het gebruik van een NSAID zoals aspirine de kans iets kleiner wordt dat een persoon de ziekte van Alzheimer krijgt. Dit beschermend effect zou toenemen naarmate de NSAID’s langer worden gebruikt. (BMJ, 19-7-2003) http://bmj.com/cgi/content/abstract/327/7407/128 Overconsumptie vocht door sporters is riskant Wanneer sporters na inspanning te veel drinken, kan dit leiden tot ernstig zouttekort en tot hyponatremische encefalopathie. Volgens onderzoekers moeten sporters zoveel drinken tot hun dorst is gelest; dit komt doorgaans neer op 0,4 tot 0,8 liter per uur (meer bij grotere inspanning tijdens warmer weer; minder bij koeler weer en bij geringere lichaamslengte). (BMJ, 19-7-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/327/7407/113 Snelle groei hersenen in eerste levensjaar aanwijzing autisme Baby’s met een geringe schedelomtrek bij geboorte en een plotselinge en sterke groei van de schedel tijdens het eerste levensjaar hebben een grote kans autistisch te worden, zo blijkt uit Amerikaans onderzoek. Volgens de onderzoekers zijn dit de eerste neurobiologische klinische symptomen van autisme. Door deze ontdekking zijn vroege diagnose en behandeling mogelijk met daardoor betere vooruitzichten voor de betrokkenen. Door de snelle groei van de hersenen zou er niet genoeg tijd zijn voor de accumulatie van ervaringen en emoties die de basis vormen van normaal gedrag. (JAMA, 16-7-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/290/3/337 Nicotinepleisters weinig effect voor langere termijn Rokers die met behulp van nicotinepleisters van het roken zijn afgekomen vervallen vaak na niet al te lange tijd weer in hun oude gewoonten, zo blijkt uit follow-up-onderzoek. Van de bijna 1700 rokers die in 1991 hadden deelgenomen aan een onderzoek naar het effect van nicotinepleisters op pogingen met roken te stoppen, was 9% na een jaar nog van het roken af. Tijdens follow-up na ongeveer 8 jaar bleek dat van hen ongeveer de helft in de loop van de tijd weer was gaan roken. Uiteindelijk is het rendement van de behandeling met nicotinepleisters dus slechts 5%. De onderzoekers pleiten ervoor andere middelen te zoeken om rokers die willen stoppen te kunnen helpen. (BMJ, 5-7-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/bmj;327/7405/28 Carvedilol bij hartfalen effectiever dan metoprolol Uit een Europees onderzoek is gebleken dat bij patiënten met hartfalen en systolische dysfunctie, die reeds met diuretica en ACE-remmers worden behandeld, de bètablokker carvedilol veel effectiever is dan metoprolol. Patiënten met carvedilol leefden 1,4 jaar langer dan patiënten met metoprolol. (Lancet, 5-7-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol362/iss9377/full/llan.362.9377.original_research.26316.1 Bij pijn op de borst zo snel mogelijk thrombolytica toedienen Wanneer ambulancepersoneel personen met pijn op de borst direct thrombolytica (bloedverdunners) toedienen, spaart dat levens, zo blijkt uit Brits onderzoek. De doelstelling om dit binnen een uur na aanvang van de klachten te doen wordt op die manier in veel meer gevallen gehaald. (BMJ, 5-7-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/bmj;327/7405/22 80% minder hartinfarcten en beroerten door ‘combopil’ Britse onderzoekers hebben een pil samengesteld die het aantal hartinfarcten met 88% en het aantal beroerten met 80% zou doen dalen. De pil is in feite een combinatie van 6 bekende geneesmiddelen: acetylsalicylzuur (Aspirine), een statine (cholesterolverlager), drie bloeddrukverlagers (ieder in de helft van de standaarddosering) en foliumzuur. De samenstelling van de pil is gebaseerd op bewijs afkomstig uit meer dan 750 klinische onderzoeken met 400.000 patiënten. Volgens de onderzoekers kan de pil zonder meer worden genomen door iedere oudere (bijvoorbeeld vanaf 55 jaar), met of zonder hartziekte, diabetes mellitus of hoge bloeddruk. 1 op de 3 gebruikers zou er direct voordeel bij hebben en ruim 11 jaar langer leven zonder hartinfarct of beroerte. Volgens de onderzoekers is het onnodig eerst risicofactoren op te sporen voordat behandeling met een van de middelen wordt gestart. Omdat een zeer groot deel van de populatie toch al één of meer risicofactoren heeft, zou de pil algemeen kunnen worden gebruikt. (BMJ, 28-6-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7404/1419 Cholesteroltest effectief om personen met cardiovasculair risico op te sporen Een cholesteroltest voor alle 50-plussers is een simpele en effectieve manier om personen met hoog cardiovasculair risico op te sporen, zo stellen Britse onderzoekers. (BMJ, 28-6-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7404/1436 Statinen verlagen aantal hartinfarcten met 60% Door het gebruik van statinen (een klasse van cholesterolverlagers) kunnen LDL-cholesterolspiegels met gemiddeld 1,8 mmol/l dalen, waardoor het risico van een hartinfarct met 60% afneemt en het risico van een beroerte met 17%. Dit blijkt uit een analyse van de gegevens van enkele honderden klinische onderzoeken naar het effect van statinen. (BMJ, 28-6-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7404/1423 Bloeddrukverlagers effectiever in combinatie De combinatie van drie verschillende bloeddrukverlagers (in de helft van de standaarddosering) is effectief en vermindert het aantal nevenwerkingen. Bij een groep personen die een beroerte hadden gehad, bleek door de combinatietherapie de bloeddruk met 20/11 mmHg te dalen. Een dergelijke daling resulteert bij personen tussen de 60 en 70 jaar in een verkleining van het risico van beroerte met 63% en van het risico van hartinfarct met 46%. Een en ander wordt geconcludeerd op basis van een analyse van de uitkomsten van ruim 350 onderzoeken waaraan meer dan 400.000 patiënten deelnamen. (BMJ, 28-6-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7404/1427 Achterstand na extreem laag geboortegewicht of vroege geboorte Uit een onderzoek onder circa 300 kinderen die extreem te vroeg (eerder dan na 28 weken zwangerschap) en/of met een extreem laag geboortegewicht (lager dan 1000 g) zijn geboren, blijkt dat deze tijdens hun basisschooltijd vaker dan leeftijdsgenoten cognitieve achterstand, leerproblemen en gedragsstoornissen vertonen. Zo bleken aan het onderzoek deelnemende kinderen een ongeveer 9 punten lager IQ te hebben en verschillende problemen met rekenen en taal. Ook komen in deze groep vaak aandachtsproblemen voor. (JAMA, 25-6-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/289/24/3264 Meer borstkanker en latere diagnose na hormoontherapie Vrouwen die hormoontherapie krijgen, hebben een verhoogd risico van borstkanker en deze wordt doorgaans in een gevorderd stadium pas vastgesteld. Dit blijkt uit analyse van de gegevens van het onderzoek naar gezondheidsrisico’s van hormoontherapie; dit onderzoek werd overigens vroegtijdig gestaakt nadat bleek dat de ernst van de bijwerkingen de voordelen van de therapie verre overstegen. Blijkbaar wordt door hormoontherapie (oestrogeen en progestageen) de groei van tumoren gestimuleerd en de aanwezigheid ervan gemaskeerd. (JAMA, 25-6-2003)http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/289/24/3243 Minder hart- en vaatziekten en kanker door mediterraan dieet Altijd aardig om te horen aan het begin van het zomerseizoen. Uit onderzoek onder ruim 22.000 Grieken blijkt dat het volgen van een mediterraan voedingspatroon de kans op overlijden (vooral aan hart- en vaatziekten of kanker) verkleint. Een dergelijk voedingspatroon is rijk aan groenten, fruit, noten en vis, maar bevat weinig vlees en volvette zuivelproducten. Ook matig alcoholgebruik maakt deel uit van het mediterrane voedingspatroon. Uit het onderzoek blijkt dat al naar gelang men zich beter aan dit ‘dieet’ houdt de kans op zowel hart- en vaatziekten als kanker daalt. (NEJM, 26-6-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/26/2599 Finasteride nu ook tegen prostaatkanker Op basis van een onderzoek waaraan ruim 9500 mannen deelnamen, is geconcludeerd dat finasteride het risico van prostaatkanker met 25% verlaagt. Het middel wordt reeds ingezet bij de behandeling van benigne prostaathyperplasie (prostaatvergroting), maar gebleken is nu ook dat het prostaatkanker voorkomt doordat het de omzetting (door het enzym 5-alfareductase) van testosteron in dihydrotestosteron blokkeert. Dihydrotestosteron is het belangrijkste androgeen in de prostaat dat bij het ontstaan van prostaatkanker is betrokken. (NEJM, 17-7-2003) (on-line-voorpublicatie 24-6-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/abstract/NEJMoa030660v1 Zien roken doet roken Uit een Amerikaans onderzoek is gebleken dat kinderen die veel films zien waarin wordt gerookt, een twee- tot driemaal grotere kans hebben met roken te beginnen dan kinderen die weinig of geen van dergelijke films zien. In een commentaar op de website van The Lancet wordt opgeroepen om voor films waarin wordt gerookt een leeftijdsgrens in te stellen. (Lancet, 28-6-2003) (on-line-voorpublicatie 11-6-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9373/full/llan.361.9373.early_online_publication.26035.1 Prostaatkanker eerder te ontdekken door bevolkingsonderzoek met PSA-test Volgens onderzoekers van de Erasmus Universiteit kan prostaatkanker (de nummer-2 van de belangrijkste vormen van kanker bij mannen) vele jaren voordat de symptomen zich uiten worden opgespoord. Het Europese onderzoek, waaraan ruim 42.000 mannen deelnamen, had als doel om te bepalen of bevolkingsonderzoek met behulp van de PSA-test zinvol is. Bij screening eens in de vier jaar neemt de kans dat bij iemand prostaatkanker wordt vastgesteld toe met 65%. De onderzoekers pleiten dan ook voor invoering van screening, hoewel duidelijk is dat daarbij dan ook vele gevallen van prostaatkanker zullen worden aangetoond waarvan de patiënt geen last zou hebben. (J National Cancer Institute, 18-6-2003) http://jncicancerspectrum.oupjournals.org/cgi/content/abstract/jnci;95/12/868 Statines verlagen risico’s bij patiënten met diabetes mellitus type 2 Bij personen met diabetes mellitus type 2 hebben cholesterolverlagers duidelijk effect, ook zonder dat zij verhoogd cholesterol of manifeste coronaire hartziekte hebben. In de onderzoeksgroep daalde dank zij het innemen van statines (simvastatine, 40 mg/d) het aantal vasculaire gebeurtenissen met ongeveer een kwart. (Lancet, 14-6-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9374/full/llan.361.9374.original_research.26019.1 Uitstel tot volgende eczeemaanval door fluticason Uit Brits onderzoek blijkt dat patiënten met atopische dermatitis (eczeem) die (naast dagelijks gebruik van een emolliens of huidverzachter) preventief tweemaal per week fluticasonpropionaatcrème aanbrengen daardoor een nieuwe aanval van eczeem kunnen uitstellen. Door gebruik van het middel duurt het bijna driemaal zo lang (16 weken) totdat een nieuwe aanval opkomt. Deze uitkomst is van belang omdat daardoor ook minder vaak behandeling nodig is met corticosteroïden, waarvan de bijwerkingen op lange termijn ernstig kunnen zijn. (BMJ, 21-6-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7403/1367 Depressies komen zeer vaak voor Depressieve stoornis komt verspreid over de gehele populatie zeer regelmatig voor en heeft doorgaans ernstige symptomen, zo blijkt uit een Amerikaans onderzoek waaraan ruim 9000 personen deelnamen. Hoewel er steeds betere behandelmogelijkheden zijn, is de aandoening vaak onderbehandeld; van de personen met een depressie in het afgelopen jaar was 1 op de 5 adequaat behandeld. Uit het onderzoek bleek dat ongeveer 1 op de 6 (16,2%) Amerikanen eenmaal tijdnes het leven een depressie zal krijgen. Van alle Amerikanen heeft 1 op de 16 (6,6%) in het afgelopen jaar een depressie gehad. Het onderzoek werd gepubliceerd in een themanummer over depressie. (JAMA, 18-6-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/289/23/3095 Internationale vergelijking levensbeëindigend handelen Uit een in België, Denemarken, Italië, Nederland, Zweden en Zwitserland verricht onderzoek naar levensbeëindigend handelen is gebleken dat dit vrij algemeen voorkomt. Bij ongeveer een derde van de ruim 20.000 onderzochte overlijdensgevallen kwam de als een verrassing en daarbij was dit handelen dus niet aan de orde; bij de overige gevallen was dat regelmatig wel zo, uiteenlopend van 23% in Italië tot 51% in Zwitserland. Het toedienen van middelen met de bedoeling het leven te beëindigen komt in de meeste landen bij minder dan 1% van de gevallen voor, in België bij 1,8% en in Nederland bij 3,4%. Er werden tussen de landen grote verschillen waargenomen wat betreft het bespreken van levensbeëindigend handelen met patiënt en/of familie: in Italië en Zweden gebeurde dit het minst vaak (bij minder dan de helft van de gevallen), in Nederlands het vaakst (85%). (Lancet, 17-6-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9374/full/llan.361.9374.early_online_publication.26126.1 Prevalentie misbruik vrouwen in Scandinavië Uit een onderzoek onder ruim 3600 vrouwen in de Scandinavische landen en IJsland blijkt dat emotioneel, lichamelijk en seksueel misbruik vaak voorkomt. Ongeveer de helft van alle vrouwen is lichamelijk mishandeld, een kwart tot een derde van de vrouwen heeft een achtergrond van psychische mishandeling en een even grote groep is seksueel misbruikt. De onderzoekers adviseren gynaecologen rekening te houden met de gevoelens van vrouwen die mishandeld of seksueel misbruikt zijn. Zij kunnen dergelijk misbruik constateren en het slachtoffer bijstaan bij het verwerken daarvan, maar zij dienen zich er ook van bewust te zijn dan gynaecologisch onderzoek herinneringen kan oproepen aan traumatische gebeurtenissen. (Lancet, 21-6-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9375/full/llan.361.9375.original_research.26101.1 Euthanasie groeit niet in Nederland Uit een vergelijking van de uitkomsten van onderzoeken naar de euthanasiepraktijk in Nederland in 1990, 1995 en 2001 is gebleken dat de vraag naar euthanasie sedert 1995 niet is gestegen; wel zijn artsen enigszins terughoudender geworden. (Lancet, 21-6-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9375/full/llan.361.9375.early_online_publication.26180.1 Psychiatrische gevolgen van oorlogssituaties Uit Nederlands onderzoek blijkt dat in landen die in oorlog zijn of zijn geweest (zoals Algerije, Cambodja, Ethiopië en Palestina) veel meer psychiatrische stoornissen voorkomen, zoals het posttraumatische-stresssyndroom (PTSS), stemmings-, angst- en somatoforme stoornissen. Voor wie die direct aan oorlogsgeweld is blootgesteld geldt dit in nog sterkere mate. (Lancet, 21-6-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9375/full/llan.361.9375.original_research.26118.1 Verband gebruik muis en carpaletunnelsyndroom Uit een Deens onderzoek kan worden opgemaakt dat personen die langer dan 20 uur per week met een muis werken een verhoogd risico van het carpaletunnelsyndroom hebben. Er werd geen statistisch significante relatie tussen het syndroom en het gebruik van het toetsenbord waargenomen. (JAMA, 11-6-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/289/22/2963 Werkstress leidt tot verhoogde bloeddruk Volgens een Amerikaans onderzoek leidt werkstress tot verhoogde bloeddruk. Personen die 25 jaar lang een zware baan hebben met weinig controle over hun werk blijken een 5 mm Hg (op het werk) tot 8 mm Hg (thuis) hogere systolische bloeddruk te hebben dan anderen. Volgens de onderzoekers kunnen bedrijven veel doen om dit te voorkomen: zij kunnen werknemers vaker bij beslissingen betrekken, flexibelere dienstroosters opzetten, overwerk niet verplicht te stellen en mogelijkheden bieden meer vaardigheden te leren. (Am J Epidem, 1-6-2003) http://aje.oupjournals.org/cgi/content/abstract/157/11/998 Zien roken doet roken Uit een Amerikaans onderzoek is gebleken dat kinderen die veel films zien waarin wordt gerookt een twee tot drie maal grotere kans hebben met roken te beginnen dan kinderen die weinig of geen films zien waarin wordt gerookt. In een commentaar op de website van The Lancet wordt opgeroepen voor om films waarin wordt gerookt een leeftijdsgrens in te stellen. (Lancet, 11-6-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9373/full/llan.361.9373.early_online_publication.26035.1 Hypothermie verbetert uitkomsten bij hersenletsel Bij volwassenen met hersenletsel kan de kans op overlijden of slechte neurologische uitkomsten worden verminderd door therapeutische hypothermie, zo blijkt uit een analyse van de uitkomsten van een reeks onderzoeken. Bij deze behandeling wordt de lichaamstemperatuur van de patiënt met circa 4 graden verlaagd. Bij hypothermiebehandeling gedurende meer dan 48 uur daalt de kans op overlijden en slechte neurologische uitkomsten met 30 tot 35 procent. Er moet verder onderzoek worden gedaan voordat deze behandeling standaard kan worden ingevoerd. (JAMA, 11-6-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/289/22/2992 Preventie ziekte van Lyme (tekenbeetziekte) In Europa worden iedere zomer circa 60.000 gevallen van de ziekte van Lyme (meestal veroorzaakt door een tekenbeet) gemeld. De ziekte kan eenvoudig worden voorkomen door het lichaam in te smeren met de insectenolie, door zich in risicogebieden juist te kleden en door het lichaam te controleren op de aanwezigheid van teken. In de meeste gevallen blijven de gevolgen van besmetting door een tekenbeet beperkt tot een lichte ontsteking en met antibiotica (doorgaans amoxicilline of doxycycline) worden vrijwel altijd goede resultaten bereikt. Wanneer de ziekte niet wordt behandeld, kan dit echter leiden tot neurologische of gewrichtsproblemen, meningitis of carditis. Ook zijn gevallen gemeld van encefalopathie met geheugenverlies, stemmingswisselingen en neuropathieën. (NEJM, 12-6-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/24/2424 Artritismiddel rofecoxib ook werkzaam bij chronische lagerugpijn De pijnstiller rofecoxib is werkzaam bij de behandeling van chronische pijn in de onderrug en wordt goed verdragen, zo blijkt uit Amerikaans onderzoek. Rofecoxib is een selectieve COX-2-remmer en is oorspronkelijk ontwikkeld voor de behandeling van artritis. Dit is goed nieuws voor deze groep patiënten aangezien dit middel minder bijwerkingen heeft dan de meestal voorgeschreven NSAID’s. (Spine, 1-5-2003) http://www.spinejournal.com/ Rusteloze benen door ijzergebrek in de hersenen Op basis van onderzoek van de hersenen van overleden personen die tijdens hun leven last hadden van ‘rusteloze benen’ (restless leg syndrom, RLS) is geconcludeerd dat deze aandoening wordt veroorzaakt door een ijzertekort in een bepaald gedeelte van de hersenen. (Meeting: Ass Prof Sleep Societies, 5-6-2003) Geen link beschikbaar Geen verhoogd operatierisico door (ernstig) overgewicht Operatiepatiënten met ernstig of zeer ernstig overgewicht hebben geen verhoogd risico van complicaties en daarom zou obesitas geen contra-indicatie voor een operatieve ingreep moeten zijn, zo blijkt uit Amerikaans onderzoek. Tijdens het onderzoek, waaraan ruim 1500 personen met ernstig of zeer ernstig overgewicht deelnamen, werd evenmin een verschil waargenomen wat betreft de duur van de operatie of het volume van bloedtransfusies. (Lancet, 14-6-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9374/full/llan.361.9374.original_research.26022.1 Ambulante bloeddrukmeting betrouwbaarder dan meting door arts Wanneer de bloeddruk over een periode van 24 uur elk half uur automatisch wordt gecontroleerd, levert dat betrouwbaardere informatie op dan een eenmalige bloeddrukmeting bij de huisarts, zo blijkt uit Belgisch onderzoek. Een groep van circa 2000 hypertensiepatiënten kreeg eenmaal per jaar een automatische bloeddrukmeter mee die verspreid over 24 uur een groot aantal metingen uitvoerde. Het bleek dat hierdoor geen ‘wittejashypertensie’ optrad (bij meting in de artsenpraktijk was de bloeddruk gemiddeld 10 tot 20% hoger), waardoor er minder hypertensiebehandelingen werden gestart die eigenlijk niet noodzakelijk waren. (NEJM, 12-6-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/24/2407 Onvruchtbaarheid door wervelkolomproblemen Volgens Amerikaanse onderzoekers bestaat er verband tussen onvruchtbaarheid en problemen met de wervelkolom die door een chiropractor pijnloos kunnen worden verholpen, waarna doorgaans ook het vruchtbaarheidsprobleem is opgelost. Uit bestudering van de resultaten van een reeks gevallen van vrouwen met wervelkolomproblemen en onvruchtbaarheid bleek dat bij deze vrouwen sprake was van wervelsubluxaties, waardoor de werking van bepaalde zenuwen werd beïnvloed. De wervelkolomproblemen konden door verschillende oorzaken zijn ontstaan, uiteenlopend van een valpartij in de kindertijd, een motorongeluk of scoliose (zijwaartse verkromming van de wervelkolom) tot werkstress. Alle onderzochte vrouwen bleken na chiropractische behandeling, waarbij vooral aandacht werd besteed aan het lendenwervelgebied, zwanger te kunnen worden. (J Vert Sublux Res, 06-2003) http://www.jvsr.com/abstracts/2003-1068_behrendt.htm Minder ‘opvliegers’ door antidepressiva Uit recent onderzoek is gebleken dat antidepressiva werkzaam zijn bij de behandeling van met menopauze samenhangende ‘opvliegers’. Tot nu toe worden meestal hormoonpreparaten voorgeschreven, maar deze behandeling heeft recentelijk veel terrein verloren nadat het verband was aangetoond met verhoogde risico’s van beroerte, hartinfarct, embolie en borstkanker. Uit proeven met het antidepressivum paroxetine (een SSRI met vertraagde afgifte) bleek dat dit middel het aantal opvliegers met 65% verlaagde. (JAMA, 4-6-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/289/21/2827 Grotere energiebehoefte zwangere vrouwen als baby jongen is Uit Amerikaans onderzoek is gebleken dat vrouwen die in verwachting zijn van een jongen een ongeveer 10% grotere energiebehoefte hebben dan vrouwen die een meisje krijgen. Zij nemen gemiddeld 8% meer eiwitten, 9% meer koolhydraten, 11% meer dierlijke vetten en 15% meer plantaardige vetten in. De oorzaak is onduidelijk, maar het is mogelijk dat het testosteron dat uit de testikels van de foetus wordt afgescheiden een effect heeft op de energiebehoefte van de moeder. Het gemiddelde geboortegewicht van jongens is overigens ook hoger dan dat van meisjes. (BMJ, 7-6-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7401/1245 Metaaldetectoren op vliegvelden veilig voor pacemakers en defibrillatoren Uit een Duits onderzoek is gebleken dat personen met een geïmplanteerde pacemaker of defibrillator zich op reis minder zorgen hoeven te maken dan voorheen. Op basis van een proef met 144 dragers van dergelijke instrumenten is vastgesteld dat standaard metaaldetectoren op vliegvelden geen elektromagnetische interferentie met deze instrumenten veroorzaken. (J Am Coll Cardiology; 41: 2054) http://www.acc.org/media/releases/highlights/2003/june03/implanted.htm Enfuvirtide werkzaam bij resistente HIV-patiënten Uit twee in NEJM gepubliceerde onderzoeken blijkt dat het middel enfuvirtide werkzaam is bij de behandeling van HIV-geïnfecteerde patiënten die resistent zijn geworden tegen andere HIV-middelen. (NEJM, 29-5-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/22/2175 Verklaring voor positief effect visconsumptie op cardiorisico Dat het eten van vis resulteert in een verlaagd risico van cardiovasculaire aandoeningen was al langer bekend, maar onderzoekers hebben hiervoor onlangs een wetenschappelijke verklaring gevonden. Zij stelden vast dat de vetzuren uit visolie worden opgeslagen in de celmembranen van de hartcellen en daar de natrium- en calciumstromen in het hart blokkeren. Door natrium en calcium kunnen elektrische ontladingen worden veroorzaakt die het hartritme beïnvloeden. (Circulation, 3-6-2003) http://circ.ahajournals.org/current.shtml NSAID’s remmen cognitieve achteruitgang bij Alzheimer niet Uit onderzoek blijkt dat NSAID’s geen effect hebben op de progressie van de cognitieve achteruitgang bij personen met een lichte vorm van de ziekte van Alzheimer. Tijdens het onderzoek kregen patiënten naproxen, rofecoxib of placebo; na een jaar bleken er geen verschillen te zijn tussen de verschillende groepen. (JAMA, 4-6-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/289/21/2819 Overzichtsartikel over borst- en ovariumkanker In de VS heeft 10 tot 20% van de patiënten met borstkanker en/of ovariumkanker een eerste- of tweedegraads familielid met een van deze vormen van kanker. Tot nu toe zijn twee genen (BRCA1 en BRCA2) ontdekt, die de kans op borst- of ovariumkanker aanmerkelijk verhogen. Wanneer een van deze genen gemuteerd is, heeft de vrouw een kans van 60-85% op borstkanker en een kans van 15-40% op ovariumkanker. Niettemin komt bij deze vrouwen slechts 2-3% van alle gevallen van borstkanker voor. Er wordt veel onderzoek gedaan naar andere genen die mogelijk verantwoordelijk zijn voor deze vormen van kanker en de onderzoekers verwachten dat er binnen de komende tien jaar aanmerkelijk minder vrouwen aan zullen overlijden. (NEJM, 5-6-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/full/348/23/2339 Luizen zijn onschadelijk Een overzichtsartikel over luizen rekent af met een aantal misverstanden. Luizen zijn onschadelijk. Luizen op meubilair of kleding kunnen een persoon niet infecteren. Het hoofdhaar afscheren of opbinden helpt niet. Kinderen met luizen de toegang tot school ontzeggen, heeft geen zin. Dat luizen vaker voorkomen bij meisjes dan bij jongens komt doordat meisjes vaker lichaamscontact hebben dan jongens, niet omdat ze vaker langer haar hebben. Luizen kunnen over het algemeen effectief worden bestreden met middelen zoals malathion, lindaan, permetrine en pyrethrine. Gebruik van de luizenkam is beduidend minder effectief en het werk van de ‘luizenmoeders’ op basisscholen is dus weinig zinvol. (BMJ, 7-6-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7401/1256 Reukstoornissen vroege symptomen bij ziekte van Parkinson en Alzheimer-dementie (Leiden, 30-5-03) Sedert ontdekt is dat anosmie een kenmerk is van idiopathische ziekte van Parkinson en van Alzheimer-dementie is er meer wetenschappelijke belangstelling voor reukstoornissen. Reukstoornis is mogelijk zelfs het eerste symptoom van deze aandoeningen en niet motorische of cognitieve problemen, zoals algemeen wordt aangenomen. In een artikel in Movement Disorders (april 2003) worden de volgende voor anosmie relevante waarnemingen gedaan:1) bij de ziekte van Parkinson en Alzheimer-dementie komen reukstoornissen vaak voor en zijn doorgaans ernstig; 2) bij de ziekte van Parkinson komt een verstoord reukvermogen vrijwel altijd voor; wanneer dat niet het geval is zou de diagnose moeten worden herzien; 3) hyposmie is een vroeg symptoom van de ziekte van Parkinson en van Alzheimer-dementie en kan zich eerder voordoen dan motorische resp. cognitieve problemen. (Mov Disord 2003 Apr;18(4):364-72) http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/abstract/102527223/START Voor samenvattingen van artikelen over reukstoornissen klik op Artikelen anosmie. Verdubbeld risico dementie door hormoontherapie Op basis van recent onderzoek onder gezonde oudere vrouwen is gebleken dat vrouwen door hormoontherapie (de gebruikelijke combinatie van oestrogeen en progesteron) een verdubbeld risico hebben op dementie, waaronder de ziekte van Alzheimer. Volgens de onderzoekers weegt dit risico niet op tegen de voordelen van hormoontherapie. Het onderzoek (Women’s Health Initiative) werd onlangs voortijdig gestaakt nadat deze en andere ernstige nevenwerkingen van hormoontherapie steeds duidelijker werden. (JAMA, 29-5-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/289/20/2651/A> Verhoogd risico herseninfarct door hormoontherapie Uit recent onderzoek onder gezonde oudere vrouwen is gebleken dat vrouwen die hormoontherapie (de gebruikelijke combinatie van oestrogeen en progesteron) krijgen, een 44% hoger risico hebben een ischemisch CVA (een beroerte door een bloedprop in de hersenen) te krijgen. Volgens de onderzoekers weegt dit risico niet op tegen de voordelen van de behandeling. Hormoontherapie heeft blijkens het onderzoek geen effect op het aantal hersenbloedingen. Aan het onderzoek deden bijna 17.000 vrouwen mee, die gedurende een periode van gemiddeld 5,6 jaar werden gevolgd. Het onderzoek (Women’s Health Initiative) werd onlangs voortijdig gestaakt nadat deze en andere ernstige nevenwerkingen van hormoontherapie steeds duidelijker werden. (JAMA, 29-5-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/289/20/2673 Prostaatbiopsie pas na herhaaldelijk afwijkende PSA-waarden Op basis van onderzoek onder bijna 1000 mannen die over een periode van 4 jaar vijfmaal werden getest op een verhoogde hoeveelheid prostaatspecifiek antigeen (PSA) in hun bloed, suggereren de onderzoekers dat pas tot biopsie van de prostaat behoeft te worden overgegaan nadat tot tweemaal toe een verhoogde PSA-waarde (hetgeen een aanwijzing kan zijn voor de aanwezigheid van prostaatkanker) is waargenomen. Tijdens het onderzoek bleek dat tussen de 40% en 60% van de mannen met een verhoogde PSA-waarde bij een volgende test normale waarden vertoonden. In de VS worden vaak PSA-tests uitgevoerd. Tot nu toe werd direct na een licht verhoogde PSA-waarde tot biopsie overgegaan. Volgens onderzoekers fluctueert het PSA-gehalte in het bloed echter en hoeft een eenmalig verhoogde waarde niets ernstigs te betekenen. Indien na enkele weken een nieuwe test de uitslag van de eerste test bevestigt, kan verder onderzoek worden gedaan. (JAMA, 29-5-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/289/20/2695 Poliklinische behandeling diepveneuze trombose Diepveneuze trombose kan veilig poliklinisch worden behandeld, zo blijkt uit onderzoek in Engeland. Vergeleken met ziekenhuisopname is er geen verhoogd risico op complicaties. Diepveneuze trombose is een belangrijke oorzaak van overlijden, terwijl de diagnose vaak moeilijk betrouwbaar te stellen is. De initiële behandeling is met heparine (niet-gefractioneerdeheparine of heparine met laag moleculair gewicht), gevolgd door orale anticoagulantia (bloedverdunners). In BMJ van deze week een omvangrijk overzichtartikel over de behandeling. (BMJ, 31-5-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7400/1180 Geen beter resultaat van gefaseerd stoppen met roken Uit Brits onderzoek naar de effectiviteit van programma’s voor gefaseerd stoppen met roken is niet gebleken dat deze manier om van het roken af te komen beter resultaat oplevert dan andere manieren om van het roken af te komen (zoals ineens stoppen). (BMJ, 31-5-2003) http://bmj.com/cgi/content/abstract/326/7400/1175 Vermoeidheid bij kanker Hoewel vermoeidheid een van de meest voorkomende symptomen is van kanker en een algemeen voorkomend neveneffect van de behandeling van kanker, is de kennis over de oorzaken en mogelijke behandeling nog altijd beperkt. Als de vermoeidheid wordt veroorzaakt door anemie (bloedarmoede) kan door dit te behandelen de kwaliteit van leven van de patiënt worden verbeterd. Is er geen anemie in het spel, dan kan bijvoorbeeld resultaat worden geboekt met het opvoeren van lichaamsbeweging en met psychosociale hulp. Onderzoeken naar de effecten van het besparen van energie en slaap zijn nog gaande. Volgens de auteurs worden de gaten in de kennis over aan kanker gerelateerde vermoeidheid momenteel in hoog tempo opgevuld en zijn artsen zich meer dan voorheen bewust van het probleem. (Lancet, 31-5-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9372/full/llan.361.9372.early_online_publication.25923.1 Hartfalen – een complexe aandoening Chronisch hartfalen is een steeds vaker voorkomende oorzaak van overlijden en van een matige kwaliteit van leven. Uit een reeks van onderzoeken is bekend geworden dat hartfalen zeer vaak samengaat met, of veroorzaakt wordt door andere aandoeningen, zoals ischemische hartziekte, hypertensie en diabetes mellitus. Deze aandoeningen dragen bij aan het ontstaan van hartfalen, hebben effect op het beloop ervan en op de reactie op de behandeling. Hartfalen komt bij vrouwen vaker voor dan bij mannen, maar vrouwen hebben een betere prognose. Hartfalen komt vaak voor samen met aandoeningen aan de luchtwegen. Bij naar schatting 40% van de hartfalenpatiënten komt slaapapneu voor. Andere veelvoorkomende problemen die bij hartfalenpatiënten worden waargenomen zijn chronische anemie (bloedarmoede), nierinsufficiëntie en artritis. Hartfalen gaat vaak gepaard met vermindering van de cognitieve functies als gevolg van verminderde bloedtoevoer naar de hersenen. (Lancet, 31-5-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9372/full/llan.361.9372.early_online_publication.25926.1/A> Gesponsord medisch-wetenschappelijk onderzoek minder objectief? Uit een analyse van ruim 30 klinische onderzoeken is gebleken dat onderzoeken die door farmaceutische bedrijven worden gefinancierd voor het geneesmiddel van de sponsor vaker dan gemiddeld gunstige uitkomsten hebben. Ook bleek dat op deze wijze gefinancierde onderzoeken minder vaak worden gepubliceerd dan onderzoeken die uit andere bronnen zijn betaald. (BMJ, 31-5-2003) http://bmj.com/cgi/content/abstract/326/7400/1167 Koolhydraatarm Atkinsdieet zou beter werken dan vetarm dieet Uit een onderzoek naar het effect van een vetarm of een koolhydraatarm dieet op het lichaamsgewicht en atherosclerose bij personen met zeer ernstig overgewicht (BMI van gemiddeld 45) is gebleken dat het koolhydraatarme dieet de beste resultaten had. Gemiddeld waren personen in die groep na 6 maanden 5,8 kg afgevallen, tegen 1,9 kg in de vetarme groep. Volgens deskundigen vertoont het onderzoek echter te veel tekortkomingen om de conclusies nu al over te nemen. In de VS is obesitas (BMI 30 en hoger) toegenomen tot ongeveer 30% van de bevolking (nog eens ongeveer 30% heeft ’gewoon’ overgewicht, een BMI tussen de 25 en 30); de implicaties hiervan voor de volksgezondheid zijn zorgwekkend. Momenteel heeft 8% van de bevolking diabetes mellitus en bij 24% is sprake van het metabole syndroom (het complex van gezondheidsproblemen dat tot diabetes mellitus en cardiovasculaire aandoeningen kan leiden). In de VS zijn voortdurend 45% van de vrouwen en 30% van de mannen aan het ‘lijnen’, in de meeste gevallen zonder resultaat. De meeste artsen adviseren bij overgewicht vermindering van de vetinname, maar het koolhydraatarme dieet (bekend van de boeken van dr. Atkins) is ook zeer populair. (NEJM, 22-5-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/21/2074 Artikel over ‘rusteloze benen’ ‘Rusteloze benen’ (restless legs syndrom, RLS) is een neurologische aandoening die door een irriterend, branderig en kruipend gevoel in de kuiten wordt gekenmerkt; de verschijnselen kunnen zich ook in de bovenbenen, voeten, romp en armen voordoen. De oorzaak is doorgaans ijzertekort. Naar schatting tussen de 2 en 15% van de bevolking heeft er last van; de aandoening komt vaker bij vrouwen voor en de prevalentie neemt toe met de leeftijd. In een uitvoerig artikel wordt in NEJM van deze week aandacht aan deze aandoening besteed. (NEJM, 22-5-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/full/348/21/2103 Strengere Amerikaanse richtlijnen bij hypertensie Nieuwe Amerikaanse richtlijnen voor de preventie, ontdekking en behandeling van hypertensie hanteren strengere (lagere) normen voor wat als normale of veilige bloeddruk kan worden beschouwd dan voorheen: ideale bloeddruk is 120/80 mm Hg of lager. Bij een bloeddruk tussen de 120/80 en 139/89 mm Hg is sprake van prehypertensie en moet de leefstijl worden aangepast: gewichtsverlies, meer lichaamsbeweging, minder alcohol, minder natrium, meer groente en meer fruit. Bij 50-plussers is een systolische bloeddruk van 140 mm Hg een belangrijkere risicofactor voor cardiovasculaire aandoeningen dan de hoogte van de diastolische bloeddruk. Het risico een cardiovasculaire aandoening te krijgen verdubbelt vanaf 115/75 mm Hg met iedere 20/10 mm Hg verhoging. Personen van 55 jaar met normotensie hebben 90% kans in het latere leven hypertensie te ontwikkelen. Bij niet-gecompliceerde hypertensie dienen thiazidediuretica (plaspillen) te worden voorgeschreven. Bij bepaalde risicogroepen dienen daarnaast andere antihypertensiva te worden ingezet. (JAMA, 21-5-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/289.19.2560v1 Lagere dosering inhalatiecorticosteroïden vaak ook voldoende Voor personen met een lichte vorm van astma was al eerder duidelijk dat dosisreductie van inhalatiecorticosteroïden mogelijk was, maar uit onderzoek is gebleken dat ook personen met chronische, stabiele astma geen nadelig effect ondervinden van een flinke verlaging van de dosis. Na een jaar bleek de toestand van deze patiënten niet noemenswaardig te verschillen van die van patiënten die met de hoge dosis waren doorgegaan. Belangrijk voordeel hierbij is dat bij lagere dosering ook de neveneffecten, zoals cataract en glaucoom, zullen verminderen. (BMJ, 24-5-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7399/1115 IJzerpillen werkzaam tegen vermoeidheid ook zonder anemie Ook zonder dat sprake is van anemie kunnen vrouwen die last hebben van vermoeidheid baat hebben bij ijzerpillen, zo kan worden opgemaakt uit een Zwitsers onderzoek. Tijdens het dubbelblinde, gerandomiseerde, placebo-gecontroleerde onderzoek waaraan 144 vrouwen deelnamen, bleek dat de vermoeidheid na een maand van behandeling door ijzersuppletie bij 30% van de vrouwen was verminderd; bij vrouwen die placebo kregen was dat 13%. Uit een subgroepanalyse blijkt overigens dat dit effect mogelijk alleen geldt voor vrouwen met lage ferritinespiegels. (BMJ, 24-5-2003) http://bmj.com/cgi/content/abstract/326/7399/1124 Meer mannen dan verwacht besmet met Chlamydia Uit onderzoek onder militairen in Schotland is gebleken dat aanmerkelijk meer mannen zijn geïnfecteerd met Chlamydia trachomatis dan werd aangenomen. Bijna 1 op de 10 onderzochte personen bleek besmet te zijn. Volgens de onderzoekers zouden mannen vaker routinematig op de besmetting moeten worden gecontroleerd. (Lancet, 24-5-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9371/full/llan.361.9371.original_research.25788.1 Minder cardioproblemen dankzij bloeddrukverlaging Uit een meta-analyse van 42 onderzoeken (met in totaal bijna 200.000 deelnemers) is gebleken dat verlaging van de bloeddruk bij eerstelijnsbehandeling resulteert in vermindering van morbiditeit en mortaliteit van cardiovasculaire aandoeningen. Bij deze behandeling zijn diuretica in lage doseringen effectiever dan bètareceptorblokkers, alfa-receptorblokkers, calciumantagonisten, ACE-remmers en angiotensinereceptorantagonisten. (JAMA 21-5-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/289/19/2534 In Europa 60% meer hypertensie dan in Amerika Uit een analyse van de geografische verschillen in de prevalentie van hypertensie is gebleken dat de gemiddelde bloeddruk in Europa 136/83 mmHg bedraagt en hoger is dan de 127/77 mmHg van de VS en Canada. Bij dertigers blijkt dit verschil reeds aanwezig te zijn en met het ouder worden stijgt de bloeddruk in Europa sneller dan in Amerika. In de VS is de bloeddruk het laagst en in Duitsland het hoogst. Bloeddruk van meer dan 140/90 mmHg komt voor bij 28% van de bevolking in de VS en Canada en bij 44% van de Europeanen. Er werd geen verschil waargenomen tussen mannen en vrouwen. Volgens de auteurs zijn de oorzaken van het verschil onbekend. (JAMA, 14-5-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/289/18/2363 Overzichtsartikel over hartfalen Hartfalen is een kostbare en ongeneeslijke aandoening die alleen al in de VS ongeveer 5 miljoen personen treft. De aandoening komt voor bij 1 op de 100 personen boven de 65 jaar en minimaal 20% van de ziekenhuisopnamen binnen deze leeftijdsgroep is wegens hartfalen. NEJM wijdt deze week een omvangrijk overzichtsartikel aan de aandoening. De conclusie is dat er geen geneeswijze bekend is, dat dankzij medicatie of operatieve ingrepen de levensverwachting wordt verlengd en dat het het beste is om hypertensie en andere vasculaire risicofactoren te behandelen om daarmee hartfalen te voorkomen. (NEJM, 15-5-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/full/348/20/2007 Goede resultaten implanteerbare defibrillators bij hartfalen Met nieuwe hartritmestimulatoren kunnen bij sommige groepen patiënten met hartfalen de symptomen worden verlicht en de overlevingskansen vergroot, zo blijkt uit Brits onderzoek. (BMJ, 17-5-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7398/1073 Passief roken zou minder slecht zijn dan aangenomen Op basis van een langlopend onderzoek in Californië is geconcludeerd dat passief roken (‘meeroken’) niet zo slecht zou zijn voor de gezondheid als werd aangenomen. Tijdens het onderzoek werden ruim 35.000 volwassenen die nooit hebben gerookt en hun rokende partners gedurende een periode van 39 jaar gevolgd. Uit het onderzoek blijkt geen omvangrijk causaal verband tussen meeroken en met tabaksrook samenhangende sterfte. Wel is volgens de onderzoekers duidelijk dat actief roken een zeer duidelijke, dosisgerelateerde risicofactor voor coronaire hartziekte, longkanker en COPD vormt. Omdat het onderzoek mede is gefinancierd door de tabaksindustrie is het in wetenschappelijke kringen zeer omstreden en worden de conclusies niet gedeeld. (BMJ, 17-5-2003) http://bmj.com/cgi/content/abstract/326/7398/1057 Meer verstokte rokers dan gedacht Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 1 op de 6 rokers (16%) in Groot-Brittannië niet met roken wil ophouden, nooit heeft geprobeerd te stoppen en de afgelopen 5 jaar geen dag niet heeft gerookt. Dit is viermaal zoveel als in Californië waar de afgelopen tien jaar een intensieve antirookcampagne is gevoerd. De meeste van de verstokte rokers (doorgaans ouderen en afkomstig uit lagere sociaal-economische bevolkingsgroepen) zijn van mening dat hun gezondheid niet door hun rookgedrag is of zal worden beïnvloed. (BMJ, 17-5-2003) http://bmj.com/cgi/content/abstract/326/7398/1061 Patroon van lichamelijke achteruitgang voor overlijden afhankelijk van doodsoorzaak Op basis van een analyse van gegevens van een onderzoek onder personen van 65 jaar en ouder is een aantal verschillende patronen geformuleerd van lichamelijke achteruitgang in de periode kort voor het overlijden. Bij plotseling overlijden was meestal geen sprake van lichamelijke achteruitgang, terwijl personen die aan kanker overleden in hun laatste jaar merkbaar achteruitgingen. Overlijden door orgaanfalen gaf een wisselend patroon te zien, met duidelijke achteruitgang tijdens de laatste drie maanden voor overlijden. (JAMA, 14-5-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/289/18/2387 SARS-status 10 mei 2003 Het aantal door de WHO geregistreerde gevallen van de longziekte SARS is meer dan 6500 Er zijn tot 5 mei 461 personen aan de ziekte overleden. 65% van de gevallen en 44% van het aantal slachtoffers zijn tot nu toe in China geregistreerd. De WHO waarschuwt dat het overlijdenspercentage tot boven de 10% kan stijgen. Uit laboratoriumonderzoek is inmiddels gebleken dat de overlevingsduur van het virus in urine ten minste 24 uur en in feces 48-96 uur is. Uit analyse van ruim 1400 SARS-gevallen is geconcludeerd dat de incubatietijd gemiddeld 6 dagen is en de tijd tussen eerste symptomen en ziekenhuisopname 3 tot 5 dagen. Leeftijd blijkt een belangrijke factor te zijn voor de overlevingskans; 60-plussers hadden een driemaal zo grote overlijdenskans als personen jonger dan 60 jaar. (Lancet, 10-5-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9369/full/llan.361.9369.early_online_publication.25616.1 Weinig effect hormoontherapie op kwaliteit van leven Uit een onderzoek onder 16.600 postmenopauzale vrouwen is gebleken dat combinatiehormoontherapie (oestrogeen plus progesteron) geen positief effect heeft op aspecten van de kwaliteit van leven, zoals energie, stemming, cognitieve functies, slaap en seksleven. De waargenomen positieve effecten op het gebied van nachtrust, pijn en lichamelijk functioneren waren zeer gering en lijken alleen tijdens het eerste jaar van gebruik op te treden. Voor de meeste vrouwen wegen deze voordelen niet op tegen de met hormoontherapie samenhangende risico’s van hartinfarct, beroerte, longembolie en borstkanker. (NEJM, 8-5-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/full/348/19/1839 Grotere terughoudendheid voorschrijven co-promaxol in Groot-Brittannië Artsen in Groot-Brittannië pleiten ervoor de pijnstiller co-promaxol met grotere terughoudendheid voor te schrijven. Uit onderzoek is namelijk gebleken dat het een van de (alleen op recept verkrijgbare) middelen is die vaak worden gebruikt bij zelfdoding, vooral in de leeftijdsgroep van 10 tot 24 jaar. Uit het onderzoek van ruim 4000 zelfdodingsgevallen waarbij geneesmiddelen werden toegepast, bleek dat tricyclische antidepressiva (22%) en co-promaxol (18%) het vaakst worden gebruikt; paracetamol staat met 9% op de derde plaats. Na een overdosis co-promaxol is de kans op overlijden tweemaal zo groot als wanneer tricyclische antidepressiva worden gebruikt en maar liefst 28 maal zo groot als wanneer paracetamol wordt gebruikt. (BMJ, 10-5-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7397/1006 Minder zelfdoding door ruimere voorschrijving antidepressiva Uit onderzoek in Australië is gebleken dat door de toename van het aantal voorgeschreven antidepressiva het aantal zelfdodingsgevallen is gedaald. Hoewel tijdens de studieperiode (1991-2000) het aantal zelfdodingsgevallen constant bleef, was het aantal gevallen onder jongeren sterk gestegen. De daling onder ouderen werd in verband gebracht met het feit dat binnen die groep het vaakst antidepressiva worden voorgeschreven. (BMJ, 10-5-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7397/1008 SSRI’s even effectief als tricyclische antidepressiva Op basis van een systematische analyse van de gegevens van 11 onderzoeken is geconcludeerd dat bij de behandeling van depressie door huisartsen selectieve serotonineheropnameremmers (selective serotonin reuptake inhibitors, SSRI’s) even effectief zijn als tricyclische antidepressiva. Patiënten die SSRI’s gebruiken, haken echter minder vaak af wegens bijwerkingen. (BMJ, 10-5-2003) http://bmj.com/cgi/content/abstract/326/7397/1014 Minder complicaties bij laparoscopisch liesbreukherstel Op basis van een vijf jaar durend Brits onderzoek naar de resultaten van laparoscopisch liesbreukherstel is vastgesteld dat bij deze methode circa 75% minder complicaties voorkomen dan bij de ‘open’ methode. Patiënten hebben minder last van pijn en kunnen sneller hun normale activiteiten hervatten. Deze uitkomst is opmerkelijk aangezien recentelijk is aanbevolen dat juist de open operaties de voorkeur zouden moeten hebben. (BMJ, 10-5-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7397/1012 Dramatisch verlopende voetbalwedstrijden en hartinfarcten In Heart wordt deze maand de literatuur samengevat over het verband tussen spannende voetbalwedstrijden en overlijden aan een hartinfarct. Uit Nederlands onderzoek was gebleken dat op de dag (tijdens het EK van 1996) waarop het Nederlands elftal na strafschoppen van Frankrijk verloor er 51% meer overlijdensgevallen na een hartinfarct werden genoteerd dan op andere dagen. (BMJ, 23-12-2000) http://bmj.com/cgi/content/abstract/321/7276/1552 In een Frans onderzoek naar de overlijdensgevallen in Frankrijk rond dezelfde wedstrijd konden de Nederlandse gegevens echter niet worden bevestigd; er was geen stijging te zien. Volgens de onderzoekers kan dit worden verklaard door de grotere opwinding in Nederland (60% van de bevolking zag de wedstrijd op tv, vs. 8% van de Fransen), maar zij achten het waarschijnlijker dat de ontknoping van de wedstrijd (strafschoppen, verlies, uitschakeling) de belangrijkste trigger vormde. (BMJ, 26-5-2001) http://bmj.com/cgi/content/full/322/7297/1306 Uit een Brits onderzoek bleek vervolgens dat toen Engeland tijdens de wereldkampioenschappen in 1998 door aartsrivaal Argentinië na stafschoppen werd uitgeschakeld, het aantal ziekenhuisopnamen na hartinfarcten met circa 25% was gestegen. (BMJ, 21-12-2001) http://bmj.com/cgi/content/abstract/325/7378/1439 De auteurs van het artikel in Heart vinden het fenomeen intrigerend en pleiten voor verder onderzoek. Om met het oog op de volksgezondheid het nemen van strafschoppen aan het eind van een onbesliste wedstrijd te verbieden, vinden ze te ver gaan. Ook pleiten zij vooralsnog niet voor het preventief slikken van aspirine. (Heart, 05-2003) http://heart.bmjjournals.com/cgi/content/full/89/5/475 SARS status 3 mei 2003 Volgens gegevens van de WHO zou de uitbraak van het ‘severe acute respiratory syndrome’ (SARS) in Canada, Hong Kong, Singapore en Vietnam over zijn hoogtepunt heen kunnen zijn. Tot nu toe zijn in 28 landen in totaal ruim 5200 gevallen van SARS en 321 sterfgevallen gemeld. De bezorgdheid groeit evenwel dat de ziekte in sommige landen endemisch kan worden als de epidemie niet snel tot staan wordt gebracht. (Lancet, 3-5-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7396/947 Vrouwen met bipolaire stoornis hebben ernstig verhoogd risico alcoholmisbruik Uit recent Amerikaans onderzoek blijkt dat vrouwen met bipolaire stoornis (manisch-depressief) een zevenmaal verhoogd risico hebben aan alcohol verslaafd te raken. Dit is aanmerkelijk hoger dan tot voor kort werd verondersteld en artsen wordt daarom aangeraden het drinkgedrag van dergelijke patiënten goed in de gaten te houden. (Am J of Psychiatry, 5-2005) http://ajp.psychiatryonline.org/cgi/content/abstract/160/5/883 Voedingsvezels beschermen wel tegen colorectale kanker Op basis van enkele recente onderzoeken is gesuggereerd dat voedingsvezels geen beschermend effect zouden hebben op het ontwikkelen van colorectale kanker, maar twee recente studies tonen aan dat voedingsvezels een dergelijk effect wel degelijk hebben. In een groot Europees onderzoek onder ruim een half miljoen personen is aangetoond dat bij een hoge inname van voedingsvezels de kans op dikkedarmkanker 42% lager is dan bij personen die weinig voedingsvezels binnenkrijgen. Het eten van plantaardig voedsel, zoals fruit, groenten en volkoren graanproducten, is waarschijnlijk de beste manier om het risico van dikkedarmkanker te verlagen. (Lancet, 3-5-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9368/full/llan.361.9368.original_research.25522.1 Uit een ander, eveneens in The Lancet gepubliceerd onderzoek blijkt dat voedingsvezels een gunstig effect op de gezondheid hebben. Op basis van analyse van de gegevens van ongeveer 34.000 personen kan worden geconcludeerd dat wie veel voedingsvezels binnenkrijgt een 27% lager risico heeft op adenomen in de dikke darm dan personen die weinig voedingsvezels innemen. Ook hier zijn groenten, fruit en volkoren graanproducten favoriet. (Lancet, 3-5-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9368/abs/llan.361.9368.original_research.25521.1 Behandeling bij verslaving aan alcohol en drugs In een reviewartikel in NEJM worden de verschillende aspecten behandeld waarmee artsen rekening moeten houden bij de behandeling van aan alcohol of drugs verslaafde patiënten. Uit een analyse van de gegevens van een groot aantal huisartsenpraktijken blijkt dat in de VS 15% van de patiënten (mogelijke) problemen heeft met alcohol en 5% met drugs. Omdat verschillende middelen verschillende effecten hebben op de gezondheid dienen artsen goed te weten welke stoffen de patiënten gebruiken. Onthoudingsverschijnselen zijn bij alcohol en andere roesmiddelen en drugs bijna gelijk, maar de complicaties en dus de behandeling is verschillend per middel of per groep middelen. (NEJM, 1-4-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/full/348/18/1786 Vaatverwijder toch werkzaam bij ernstige aortastenose In tegenstelling tot wat algemeen wordt aangenomen, blijkt dat vasodilatantia (vaatverwijders) wél bij patiënten met ernstige aortastenose kunnen worden gebruikt. Uit onderzoek is namelijk gebleken dat de vaatverwijder nitroprusside de hartfunctie van patiënten met hartfalen als gevolg van ernstige linkerkamerdysfunctie en aortastenose snel en duidelijk verbetert. Het middel kan veilig worden gebruikt totdat de aortaklep is vervangen of totdat met toediening van orale vaatverwijders kan worden gestart. (NEJM, 1-5-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/18/1756 Toegevoegde vetzuren in babyvoeding verlaagt latere cardiorisico’s Het toevoegen van meervoudig onverzadigde langeketenvetzuren aan babyvoeding resulteert in een lagere bloeddruk in het latere leven, vergelijkbaar met die van personen die als baby borstvoeding kregen. Omdat verschillen in bloeddruk in de kinderjaren meestal tot op volwassen leeftijd in stand blijven, is het zinvol om met deze vroege interventie het cardiorisico in het latere leven te verminderen. (BMJ, 3-5-2003) http://bmj.com/cgi/content/abstract/326/7396/953 Diabetische voet Voetzweren, sepsis en amputatie worden door iedereen gevreesd bij wie diabetes mellitus is vastgesteld en toch zijn dit nu juist de diabetescomplicaties die het gemakkelijkst kunnen worden voorkomen. In BMJ deze week een overzichtsartikel over de diabetisch voet. (BMJ, 3-5-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7396/977 Veranderingen in leefstijl leiden tot lagere bloeddruk Gewichtsverlies, lichaamsbeweging, minder zout, minder alcohol en gezondere voeding kunnen tot een aanzienlijke verlaging van de bloeddruk leiden, zo blijkt uit Amerikaans onderzoek onder ruim 800 personen. Patiënten met verhoogde bloeddruk zouden veel fruit en groenten, en daarnaast vetarme of vetloze zuivelproducten, volkorenproducten, kip, vis en noten moeten eten; hun menu moet weinig rood vlees, zoetigheid en suikerbevattende frisdranken bevatten. (JAMA, 23-4-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/289/16/2083 Bevolkingsonderzoek borstkanker zinvol Uit een Nederlands onderzoek (Suzie Otto, Erasmus Universiteit) naar het effect van het borstkankerbevolkingsonderzoek onder vrouwen tussen 50 en 69 jaar blijkt dat deze vorm van screening wel degelijk zin heeft. Analyse van de borstkankersterftecijfers toont aan dat deze begonnen te dalen nadat het bevolkingsonderzoek van start ging. In Nederland werd (afhankelijk van de regio) tussen 1989 en 1996 met screening begonnen. Een gelijktijdig in hetzelfde nummer van The Lancet gepubliceerd Zweeds onderzoek bevestigt deze resultaten. (Lancet, 26-4-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9367/full/llan.361.9367.original_research.25411.1 Nog steeds weinig bekend over pancreatitis Hoewel de risicofactoren voor acute pancreatitis al enige tijd beschreven zijn, is nog steeds weinig bekend over de pathofysiologie van deze aandoening. Ook is het onderscheid tussen acute en chronische pancreatitis onduidelijk. Amerikaanse onderzoekers zijn niet erg positief over de stand van kennis over ontwikkelingen in behandeling, diagnose en presentatie van de ziekte. Ze zijn ook niet optimistisch over de resultaten van onderzoeken naar de werkzaamheid van geneesmiddelen voor pancreatitis. Zij bevelen aan om bij patiënten met acute pancreatitis jaarlijks een echo uit te voeren om eventuele adenocarcinomen tijdig te ontdekken. (Lancet 26-4-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9367/full/llan.361.9367.editorial_and_review.25433.1 Overgewicht kan tot kanker leiden Overgewicht verhoogt het risico van overlijden, vooral als gevolg van cardiovasculaire aandoeningen en diabetes mellitus. Uit een grootschalig onderzoek onder 900.000 personen is gebleken dat overgewicht ook een belangrijke risicofactor is voor overlijden aan kanker. Personen met een body mass index (BMI, gewicht in kg gedeeld door kwadraat van lengte in cm) van 40 of hoger (extreem overgewicht) hebben 52% (mannen) tot 62% (vrouwen) meer kans te overlijden dan personen met een normaal lichaamsgewicht (BMI van 25 of lager). Ook bleken personen met overgewicht vaker aan bepaalde aandoeningen te overlijden dan anderen. Volgens de onderzoekers leidt overgewicht in de VS tot 14% van alle sterfgevallen door kanker bij mannen en 20% bij vrouwen. (NEJM, 24-4-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/17/1625 Verhoogd risico huidkanker na orgaantransplantatie Huidkanker is de meest voorkomende vorm van kanker na orgaantransplantatie en kan levensbedreigend zijn. De bij deze patiënten vaakst voorkomende vorm van huidkanker is de vorm die door blootstelling aan zonlicht wordt veroorzaakt. Transplantatiepatiënten moeten hiermee dus rekening houden. Ook zou hun huid regelmatig moeten worden gecontroleerd. Immunosuppressieve behandeling kan vereist zijn. (NEJM, 24-4-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/17/1681 Lachgas - een nieuwe partydrug? Artsen in Nieuw-Zeeland melden de opkomst van lachgas als nieuwe partydrug. Weinige gebruikers zouden zich bewust zijn van de acute of chronische aandoeningen die het gevolg kunnen zijn van het gebruik van dit gas. Bij personen (die verder gezond schijnen) die zich met met subacute myelopathie presenteren, moeten artsen alert zijn op deze nieuwe drug. (Lancet, 19-4-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9366/full/llan.361.9366.original_research.25319.1 Verhoogd loodgehalte vertraagt puberteit Uit onderzoek onder meisjes van Afrikaanse en Mexicaanse afkomst in de VS is gebleken dat een geringe verhoging van het loodgehalte in het bloed bij hen al kan leiden tot aanzienlijke vertraging van de ontwikkeling van borsten en de groei van schaamhaar en tot een verlate menarche (eerste menstruatie). Blootstelling aan lood in de omgeving was al eerder in verband gebracht met veranderingen in de groei- en hormoonfuncties. In dit onderzoek werd bij een stijging van de concentratie van 1 tot 3 microgram lood per dl bloed al verminderde groei waargenomen, alsmede aanzienlijke vertragingen bij de ontwikkeling van geslachtskenmerken. Dit effect werd bij blanke meisjes overigens niet waargenomen. Sedert de invoering van loodvrije benzine is de gemiddelde loodconcentratie bij kinderen ongeveer gedecimeerd tot een niveau dat veilig wordt geacht. Uit dit onderzoek blijkt echter dat deze ‘veilige’ hoeveelheid een schadelijk effect kan hebben op de lichamelijke ontwikkeling. Volgens de onderzoekers wordt het grootste gevaar nu gevormd door loodhoudende verf in oudere huizen. (NEJM, 17-4-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/16/1527 Preventie van heupfracturen door externe heupbeschermers Nederlands onderzoek (Van Schoor, VUMC) heeft geen bewijs opgeleverd dat het dragen van externe heupbeschermers het aantal heupfracturen bij ouderen uit risicogroepen vermindert. Aan het onderzoek nam een groep 70-plussers uit Amsterdam en omstreken deel, die een lage botdichtheid en een hoog risico op valpartijen hadden. Het aantal botbreuken in de groep die beschermers droegen was niet significant lager dan in de andere groep. Tijdens andere onderzoeken werd een dergelijk beschermend effect wel waargenomen. (JAMA, 16-4-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/289/15/1957 Eerstelijnsbehandeling gehoorverlies bij ouderen Gehoorverlies is een van de meest voorkomende chronische aandoeningen bij ouderen en heeft een belangrijk effect op hun lichamelijk en geestelijk welzijn. Op basis van gegevens uit bijna 1600 wetenschappelijke publicaties kan worden geconcludeerd dat ouderen met behulp van eenvoudige hulpmiddelen kunnen worden gescreend en dat er voor vele vormen van gehoorverlies effectieve behandelingen bestaan. (JAMA, 16-4-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/289/15/1976 Minder hartinfarcten door overwinning nationale team Volgens onderzoekers is het aantal hartinfarcten in een land lager dan gemiddeld wanneer het nationale voetbalteam een belangrijke wedstrijd wint. Een en ander is geconcludeerd op basis van medische statistische gegevens rond wedstrijddagen van het in het verleden succesvolle Franse elftal. Verliest het nationale team, dan loopt het aantal hartinfarcten op, zo blijkt uit Britse gegevens rond de datum van het verlies van een belangrijke wedstrijd van het Engelse team. (Heart, 04-03) http://heart.bmjjournals.com/cgi/content/full/89/5/555 Blootstelling aan geringe hoeveelheden lood heeft effect op IQ Uit onderzoek is gebleken dat geringe concentraties (minder dan 10 microgram per dl) lood in het bloed invloed kunnen hebben op de cognitieve ontwikkeling. Sedert de invoering van loodvrije benzine is de gemiddelde loodconcentratie bij kinderen ongeveer gedecimeerd tot een niveau dat veilig wordt geacht. Uit dit onderzoek blijkt echter dat deze ‘veilige’ hoeveelheid schadelijk effect kan hebben op de ontwikkeling en de onderzoekers hebben zelfs vastgesteld dat de geringe concentraties ernstiger gevolgen hebben dan grotere concentraties. (NEJM, 17-4-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/abstract/348/16/1517 Hoge bloeddruk tijdens zwangerschap voorspelt cardiorisico Vrouwen met hoge bloeddruk tijdens hun zwangerschap hebben een groter risico in hun latere leven een cardiovasculaire aandoening te ontwikkelen, zo blijkt uit Brits onderzoek. In dat onderzoek werden de bloeddrukgegevens van bijna 3600 vrouwen die tussen 1951 en 1970 voor het eerst zwanger waren vergeleken. Vrouwen met eclampsie of preëclampsie bleken later ook vaak hoge bloeddruk te hebben en hadden daardoor een verhoogde kans een beroerte of een ischemische hartziekte te krijgen. Bij vrouwen met minder ernstige hypertensie tijdens de zwangerschap was het risico lager. (BMJ, 19-4-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7394/845 Stand van zaken SARS Per 14 april zijn er in 21 landen in totaal 3169 gevallen van het ‘severe acute respiratory syndrome’ (SARS) geregistreerd. Tot die datum zijn 144 patiënten aan de gevolgen van SARS overleden. Ruim driekwart van het geregistreerde aantal ziektegevallen en overlijdensgevallen komt voor rekening van China en Hongkong. De meeste overleden patiënten waren ouderen of personen die door een andere aandoening in een slechtere conditie waren. Algemeen wordt aangenomen dat het coronavirus de boosdoener is. (Lancet, 19-4-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9366/full/llan.361.9366.news.25383.1 Pas vanaf 27 maanden beginnen met zindelijkheidstraining Volgens Amerikaans onderzoek heeft het geen zin om te proberen kinderen jonger dan 27 maanden zindelijk te krijgen. Ouders die voor die tijd beginnen, hebben kun kind uiteindelijk toch pas op hetzelfde moment op het potje. (Pediatrics, 4-4-2003). http://www.pediatrics.org/cgi/content/abstract/111/4/810 Aanbeveling huisarts voor meer lichaamsbeweging helpt Aanbevelingen van de huisarts aan mensen die te veel zitten om meer aan lichaamsbeweging te doen, leiden tot verbetering van lichamelijke activiteit en kwaliteit van leven; er zijn geen negatieve neveneffecten. Dit blijkt uit een gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek in Nieuw-Zeeland. De meeste betrokkenen bleken na een jaar meer aan lichaamsbeweging te doen en zich beter te voelen. De gemiddelde bloeddruk daalde licht, maar er waren geen statistisch significante veranderingen wat betreft het risico van coronaire hartziekte. (BMJ, 12-4-2003) http://bmj.com/cgi/content/abstract/326/7393/793 Coronavirus meest waarschijnlijke oorzaak van SARS Op basis van een analyse van de gegevens van patiënten met severe acute respiratory syndrome (SARS) is vastgesteld dat het coronavirus zeer waarschijnlijk de primaire veroorzaker van deze nieuwe ziekte is. Bij 45 van de 50 patiënten werd de aanwezigheid van het virus aangetoond. (Lancet, 12-4-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9365/full/llan.361.9365.early_online_publication.25296.1 Een en ander wordt ook door NEJM bevestigd. (NEJM, 10-4-2003) http://nejm.org/earlyrelease/sars.asp The Lancet publiceert een stroomdiagram dat de aanbevolen behandeling bij SARS beschrijft. (Lancet, 12-4-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9365/full/llan.361.9365.early_online_publication.25298.1 Katheterisatie bij aortaklepstenose kan hersenembolie veroorzaken Voor het bepalen van de ernst van aortaklepstenose verdient het aanbeveling om invasieve methoden (zoals katheterisatie) alleen toe te passen wanneer deze informatie niet op non-invasieve wijze (zoals echografisch) kan worden verkregen. Uit onderzoek in Duitsland is namelijk gebleken dat katheterisatie hersenembolie kan veroorzaken. (Lancet, 12-4-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9365/full/llan.361.9365.original_research.25215.1 Marker gevonden voor Pneumocystis carinii-pneumonie Onderzoekers in de VS hebben een marker gevonden die een snelle diagnose van Pneumocystis carinii-pneumonie (PCP) mogelijk maakt. Bij patiënten met PCP bleken de concentraties van S-adenosylmethionine beduidend verlaagd te zijn en volgens de onderzoekers kan dit kenmerkende verschil worden gebruikt om de diagnose te stellen en om het resultaat van de behandeling te volgen. (Lancet, 12-4-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9365/full/llan.361.9365.original_research.25236.1 Door begeleiding bij afslanken iets meer resultaat Deze week heeft JAMA obesitas als centraal thema gekozen. Uit een vergelijking tussen twee groepen personen met overgewicht of obesitas die ofwel een commercieel afslankprogramma, ofwel 2 praatsessies met een diëtist volgden, blijkt dat het commerciële programma iets beter resultaat heeft opgeleverd. De resultaten waren in beide groepen overigens bescheiden: na 1 jaar was de zelfhulpgroep gemiddeld 1,3 kg afgevallen en de commerciële groep 4,3 kg. Na 2 jaar was het verschil teruggelopen tot 0,2 resp. 2,9 kg. (JAMA, 9-4-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/289/14/1792 Sibutramine werkzaam bij gewichtsverlies Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat bij adolescenten met obesitas sibutramine werkzaam is bij de op gewichtsafname gerichte behandeling. In een groep jongeren tussen de 13 en 17 jaar met obesitas (BMI variërend van 32 tot 44) onderging iedereen een uitvoerige gedragstherapie en kreeg daarnaast ofwel sibutramine ofwel placebo. In de sibutraminegroep nam het gewicht met gemiddeld 7,8 kg af (tegen 3,2 kg in de placebogroep). De BMI daalde met gemiddeld 8,5% (tegen 5,4%). (JAMA, 9-4-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/289/14/1805 Verhoogd risico obesitas of diabetes mellitus door veel televisiekijken Door veel te zitten en vooral door veel televisiekijken stijgt de kans dat iemand obesitas of diabetes mellitus type 2 krijgt aanmerkelijk. Dit blijkt uit een analyse van de gegevens van 50.000 vrouwen aanvankelijk zonder obesitas en 68.000 vrouwen die aanvankelijk geen diabetes mellitus hadden. Zes jaar later kon bij de vrouwen die inmiddels wel obesitas resp. diabetes mellitus hadden, worden vastgesteld dat er een positief verband bestaat met veel zitten en vooral met veel televisiekijken. Door meer te staan of in huis rond te lopen, en vooral door dagelijks een stevige wandeling te maken, daalt het risico. Volgens de onderzoekers had 30% van de nieuwe obesitasgevallen en 43% van de nieuwe gevallen van diabetes mellitus kunnen worden voorkomen door het aantal tv-uren te beperken tot 10 per week en door een half uur per dag te wandelen.(JAMA, 9-4-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/289/14/1785 Kwaliteit van leven jongeren met obesitas gelijk aan die bij kanker Op basis van een analyse van door kinderen en adolescenten met ernstige obesitas (gemiddelde BMI 34,7) ingevulde vragenlijsten kan worden geconcludeerd dat deze jongeren hun kwaliteit van leven even laag ervaren als kinderen die kanker hebben. (JAMA, 9-4-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/289/14/1813 HIV-besmetting door orale seks Tijdens laboratoriumonderzoek zijn sterke aanwijzingen gevonden dat het humane immunodeficiëntievirus (HIV) door oraal-genitaal contact kan worden overgedragen. Weefsel uit de mond van HIV-negatieve personen werd in contact gebracht met drie verschillende typen HIV. Twee van deze typen bleken keratinocyten in het mondweefsel te besmetten, zich in het weefsel te vermenigvuldigen en vervolgens de infectie over te brengen op witte bloedcellen. Omdat speeksel volgens de onderzoekers een HIV-remmer bevat, is de infectie zwakker dan wanneer het virus met bloed in aanraking komt. (Journal of Virology, 03-03) http://jvi.asm.org/cgi/content/abstract/77/6/3470?ijkey=7bavpIILGl7ho Griepprik voor ouderen zeer werkzaam Uit analyse van de gegevens van twee groepen van elk circa 150.000 personen is gebleken dat griepvaccinatie voor ouderen het aantal ziekenhuisopnamen wegens hartklachten, cerebrovasculaire aandoeningen, pneumonie en influenza met 20 tot 30% verlaagt, en het aantal sterfgevallen in het algemeen zelfs met circa 50%. (NEJM, 3-4-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/14/1322 Uitstrijkje biedt nog steeds betrouwbaarste resultaten Uit onderzoek is gebleken dat, vergeleken met nieuwere (en duurdere) methoden, het conventionele ‘uitstrijkje’ beter is voor het screenen op cervixcarcinoom of op de aanwezigheid van het humane papillomavirus. Het uitstrijkje blijkt betrouwbaardere resultaten en minder fout-positieve en fout-negatieve uitslagen op te leveren. Volgens de onderzoekers moeten de plannen (onder meer in de VS en Zwitserland) om het uitstrijkje te vervangen ernstig worden heroverwogen. (BMJ, 5-4-2003) http://bmj.com/cgi/content/abstract/326/7392/733 Vrouwen hebben na ziekte van Hodgkin grotere kans op borstkanker Dankzij intensieve radiotherapie en chemotherapie wordt bij 85% van de personen met de ziekte van Hodgkin genezing bereikt. Bij vrouwen die na een dergelijke behandeling van de ziekte van Hodgkin zijn genezen, is borstkanker echter een zware bijwerking. Deze groep blijkt namelijk een 136 maal zo grote kans op latere borstkanker te hebben, zo blijkt uit in The Lancet Oncology gepubliceerd onderzoek. (Lancet Oncology, 1-4-2003) http://oncology.thelancet.com/journal/vol4/iss4/full/lonc.4.4.review_and_opinion.25078.1 Pilgebruik verhoogt kans op cervixcarcinoom Op basis van een analyse van de gegevens van ruim 12.500 vrouwen met cervixcarcinoom hebben onderzoekers geconcludeerd dat naarmate deze vrouwen langer orale anticonceptiva hadden gebruikt hun kans op cervixcarcinoom was toegenomen. Na 5 jaar pilgebruik was de kans 60% groter, na 10 jaar zelfs 120%. Voor vrouwen bij wie tevens de aanwezigheid van het humane papillomavirus was vastgesteld, was het risico na 10 jaar pilgebruik 2,5 maal verhoogd. (Lancet, 5-4-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9364/full/llan.361.9364.original_research.25149.1 Statinen bij hypertensie ook werkzaam zonder cholesterolprobleem Op basis van een onderzoek naar het effect van cholesterolverlagende statinen bij personen met hoge bloeddruk en normale tot licht verhoogde cholesterolspiegels is geconcludeerd dat gebruik van atorvastatine resulteert in aanzienlijke verlaging van het aantal cardiovasculaire gebeurtenissen in deze groep. Aan circa 10.000 proefpersonen met cholesterolspiegels van 6,5 mmol/l of lager werd ofwel atorvastatine ofwel placebo gegeven. In de atorvastatinegroep was het aantal primaire cardiovasculaire gebeurtenissen, fatale en niet-fatale CVA’s en hartinfarcten ongeveer een derde lager dan in de placebogroep. Omdat de onderzoeksresultaten zo positief waren, werd het onderzoek bijna twee jaar eerder gestaakt dan voorzien. (Lancet, 5-4-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9364/abs/llan.361.9364.original_research.25148.1 Aldosteronblokkade zinvol bij chronisch hartfalen Blokkade van aldosteronreceptoren met eplerenon heeft bij patiënten met chronisch hartfalen een gunstig effect, zo blijkt uit onderzoek. Vergeleken met de gegevens van een placebogroep daalde de sterfte in de eplerenongroep met 15%. Aldosteronblokkade is een nieuwe methode bij de behandeling van hartfalen na myocardinfarct en linkerventrikeldysfunctie. (NEJM, 3-4-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/14/1309 Grotere kans op dementie na stil herseninfarct Stille herseninfarcten komen algemeen voor, zo blijkt uit Nederlands onderzoek (Breteler, Erasmus Universiteit) onder ruim duizend zestigplussers. Bij een ‘stil‘ herseninfarct worden geen neurologische symptomen waargenomen, maar op een MRI-scan van de hersenen zijn wel littekens te zien. Uit het onderzoek blijkt dat personen die ooit een dergelijk infarct hebben gehad, een ruim verdubbelde kans hebben op dementie. Ook gaat bij hen het cognitieve vermogen sneller achteruit dan bij personen die een dergelijk infarct niet hebben gehad. (NEJM, 27-3-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/13/1215 Gewichtsverlies bij hartfalen illustreert verminderde overlevingskansen Gewichtsverlies komt bij patiënten met hartfalen regelmatig voor; het is doorgaans onomkeerbaar en hangt samen met verminderde overlevingskansen. Bij patiënten met chronisch hartfalen is bij een gewichtsverlies van 6% al sprake van cachexie. Behandeling met ACE-remmers verkleint het risico van gwichtsverlies. (Lancet, 29-3-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9363/full/llan.361.9363.original_research.25091.1 Vooral atorvastatine en simvastatine effectief bij cholesterolverlaging Statinen hebben meer effect bij het verlagen van het cholesterolgehalte dan fibraten, maar sommige middelen werken beter dan andere. Vooral atorvastatine en simvastatine blijken effectief te zijn. Gebruikers van deze middelen bereikten hun doelwaarden dubbel zo snel als gebruikers van andere statinen. (BMJ, 29-3-2003) http://bmj.com/cgi/content/abstract/326/7391/689 Toename bloedglucose bij hypertensiebehandeling vergroot risico MI Een toename van de bloedglucosespiegel tijdens behandeling van hypertensie is een onafhankelijke risicofactor voor myocardinfarct, zo blijkt uit een onderzoek onder bijna 2000 Zweedse mannen. De gegevens van deze mannen werden geanalyseerd rond de leeftijd van 50 en van 60 jaar. (BMJ, 29-3-2003) http://bmj.com/cgi/content/abstract/326/7391/681 Budesonide ook werkzaam bij ‘nieuwe’ astmapatiënten Langetermijnbehandeling van astmapatiënten met budesonide in lage dosering verkleint het risico van ernstige aanvallen bij patiënten met lichte vormen van astma bij wie de aandoening nog niet lang aanwezig is. Dit inhalatieglucocorticoïd is al het aanbevolen behandelingsmiddel bij aanhoudende astma, maar uit dit onderzoek blijkt nu dus dat het ook aan nieuwe patiënten kan worden voorgeschreven. (Lancet, 29-3-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9363/full/llan.361.9363.original_research.25090.1 Behandeling slaapapneu bij patiënten met hartfalen zinvol Obstructieve slaapapneu komt bij naar schatting 1 op de 3 patiënten met hartfalen voor en kan de symptomen van hartfalen vergroten. Het activeert hypoxie en activatie van het sympathisch zenuwstelsel, waardoor de hartfrequentie en de bloeddruk worden verhoogd. Door behandeling van slaapapneu werd bij deze groep patiënten de systolische bloeddruk verlaagd en de linkerventrikelfunctie verbeterd. (NEJM, 27-3-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/13/1233 Overgewicht scheelt levensjaren Uit Nederlands onderzoek (Peeters, Erasmus Universiteit) is duidelijk gebleken dat overgewicht en obesitas bij personen ouder van 40 jaar leidt tot een verhoogd risico voortijdig te overlijden. Een 40-jarige niet-roker met overgewicht verliest ruim 3 levensjaren. Obesitas (een BMI hoger dan 30) op 40-jarige leeftijd scheelt vrouwen 7,2 en mannen 5,8 jaar van hun leven. Wanneer deze personen bovendien roken, scheelt dat ruim 13 levensjaren. (Ann Intern Med, 01-2003) http://www.annals.org/issues/v138n1/abs/200301070-00008.html Vooral Britse meisjes dikker In de afgelopen 20 jaar is de omtrek van het middel van Britse jongeren sneller toegenomen dan hun body mass index (BMI), zo blijkt uit een analyse van de gegevens van ruim 4500 jongeren. Omdat een grotere vetophoping rond het middel samenhangt met een verhoogd risico van diabetes mellitus en met hoog cholesterolgehalte samenhangende problemen, achten de onderzoekers deze bevinding ernstig. In 1987 had 9% van de Britse jongeren overgewicht en 3% obesitas. In 1997 was dat voor jongens toegenomen tot 28% resp. 14% en voor meisjes maar liefst tot 38% resp. 17%. Wanneer alleen wordt gekeken naar de BMI, dan zijn de verschillen geringer en volgens de onderzoekers is het probleem om die reden tot nu toe onderschat. De grotere vetophoping rond het middel wordt waarschijnlijk veroorzaakt door minder lichaamsbeweging, vooral door meisjes. (BMJ, 22-3-2003) http://bmj.com/cgi/content/abstract/326/7390/624 Matig alcoholgebruik beschermt tegen dementie Analyse van het vroegere alcoholgebruik van personen ouder dan 65 jaar met of zonder dementie heeft uitgewezen dat bij personen die tot 6 eenheden alcohol per week drinken het risico van dementie ruim de helft lager is dan bij geheelonthouders. Bij personen die wekelijks meer dan 14 eenheden alcohol drinken, is het risico bijna driemaal zo hoog als bij matige drinkers. Dit effect is bij mannen overigens sterker dan bij vrouwen. Het verband geldt zowel voor de ziekte van Alzheimer als voor vasculaire dementie. (JAMA, 19-3-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/289/11/1405 Inhalatieglucocorticoïden bij astma effectiever dan antileukotriënen Bij volwassenen met lichte tot matige astma blijken inhalatieglucocorticoïden effectiever te zijn dan de nieuwere antileukotriënen, aldus luidt de conclusie van een analyse van de gegevens van een reeks klinische onderzoeken. Bij inhalatietherapie kwam verslechtering van de toestand veel minder (60%) voor dan in de leukotriënengroep. Daarom zouden inhalatieglucocorticoïden de standaardbehandeling moeten blijven. (BMJ, 22-3-2003) http://bmj.com/cgi/content/abstract/326/7390/621 Door clindamycine minder miskramen en vroeggeboorten bij vaginose Wanneer zwangere vrouwen met asymptomatische abnormale vaginale flora of bacteriële vaginose vroeg in het tweede trimester worden behandeld met orale clindamycine, neemt daardoor het aantal late miskramen (in week 13-24) en vroege bevallingen (in week 25-37) aanzienlijk af, zo blijkt uit onderzoek. In de clindamycinegroep kwam dit in 5% van de bevallingen voor, terwijl dat in de groep die dit middel niet kreeg circa 15% was. (Lancet, 22-3-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9362/abs/llan.361.9362.original_research.25036.1 Amerikanen vaker getest op prostaatkanker dan op colorectale kanker In de VS worden mannen vaker op prostaatkanker getest dan op colorectale kanker, hoewel het voordeel van testen op colorectale kanker bewezen is, terwijl dat van het testen op prostaatkanker vooralsnog onduidelijk is. Van de Amerikaanse mannen tussen de 50 en 69 jaar is 54% getest op prostaatkanker en 45% op colorectale kanker. (JAMA, 19-3-2003) http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/289/11/1414 Passief roken schadelijk voor melkgebit Bovenop andere reeds bekende negatieve gevolgen van het meeroken met hun ouders, is nu ook het verband aangetoond tussen passief roken en cariës bij kinderen. De conclusie dat meeroken slecht is voor het melkgebit werd getrokken op basis van een onderzoek bij ruim 3500 kinderen tussen 4 en 11 jaar oud van wie de gebitsstatus en de concentratie in het bloed van cotinine (een door het lichaam aangemaakt bijproduct van nicotine) bekend was. Kinderen met een verhoogde cotininespiegel bleken duidelijk meer gaatjes te hebben. Uit eerder onderzoek was al gebleken dat nicotine de groei bevordert van bepaalde bacteriën die tandbederf veroorzaken. (JAMA, 12-3-2003) http://jama.ama-assn.org/issues/current/abs/joc21865.html Imatinib zeer effectief bij chronische myeloïde leukemie Bij patiënten met chronische myeloïde leukemie (CML) die niet op de standaardbehandeling met alfa-interferon reageren, heeft imatinib wél effect. Imatinib is een remmer van het mutante tyrosinekinase dat CML veroorzaakt. Uit een onderzoek waaraan ruim 1100 CML-patiënten deelnamen die nog niet eerder voor CML waren behandeld, bleek dat imatinib beter werkt. Volgens de onderzoekers ligt het voor de hand dat op basis van deze resultaten alfa-interferon wordt vervangen door het beter te verdragen imatinib. Of er minder beenmergtransplantaties nodig zullen zijn en of imatinib uiteindelijk zal leiden tot genezing van CML blijft onzeker. (NEJM, 13-3-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/11/994 Pinda-allergie door huidproducten en sojamelk Allergie voor pinda’s komt steeds vaker voor en volgens Amerikaanse onderzoekers wordt deze toename waarschijnlijk veroorzaakt door het gebruik van huidproducten die pindaproteïnen bevatten. Kinderen kunnen daardoor gevoelig worden voor de allergene stoffen in pinda’s. Ook is een verband waargenomen tussen consumptie van sojamelk of sojabevattende babyvoeding en latere allergie. (NEJM, 13-3-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/11/977 Hoge homocysteïnespiegels voorspellen congestief hartfalen Uit een Amerikaans onderzoek is gebleken dat personen met een hoge concentratie van homocysteïne in het bloed (ook zonder dat zij een hartinfarct hebben gehad) een verhoogd risico hebben congestief hartfalen te krijgen. (JAMA, 12-3-2003) http://jama.ama-assn.org/issues/v289n10/rfull/joc21989.html Huisartszorg volstaat vaak bij perifere arteriële aandoeningen Het behandelen van hypertensie en diabetes mellitus is de beste methode om perifere arteriële aandoeningen te behandelen. De noodzaak van chirurgisch ingrijpen neemt daardoor af en het overlijdensrisico daalt. Volgens de onderzoekers kunnen de symptomen van perifere arteriële ziekte door de huisarts worden behandeld. Patiënten met claudicatio intermittens (‘etalagebenen’) moeten stoppen met roken, meer aan lichaamsbeweging doen en hun cholesterolgehalte verlagen; ook moeten zij ACE-remmers voorgeschreven krijgen en in sommige gevallen daarnaast cilostazol. In het uiterste geval is ingrijpen door een vaatchirurg geboden. (BMJ, 15-3-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7389/584 Herhaalde miskramen noden tot onderzoek naar trombofilie Vrouwen die meermalen een miskraam hadden, moeten worden onderzocht op trombofilie, zo luidt de conclusie van een onderzoek naar het verband tussen trombofilie en miskraam. Hoewel een dergelijk verband al lang controversieel was, is nu uit een meta-analyse van ruim 30 relevante klinische onderzoeken gebleken dat verschillende vormen van trombofilie verschillende negatieve gevolgen hebben voor de zwangerschap. (Lancet, 15-3-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9361/full/llan.361.9361.original_research.24907.1 Acetylsalicylzuur (aspirine) biedt risicogroepen bescherming tegen endeldarmpoliepen Uit een omvangrijk, gerandomiseerd, dubbelblind onderzoek is gebleken dat door het dagelijks innemen van acetylsalicylzuur (Aspirine) de kans op colorectale poliepen (vaak een voorbode van endeldarmkanker) bij patiënten met een geschiedenis van endeldarmkanker met ongeveer 40% afneemt. Deze bevinding was zo treffend dat het onderzoek vroegtijdig werd gestaakt zodat de personen in de placebogroep ook op acetylsalicylzuur konden overgaan. Eerdere dierproeven en experimenteel onderzoek bij mensen hadden hiervoor al aanwijzigen opgeleverd. Uit een ander artikel in hetzelfde nummer van NEJM blijkt overigens dat acetylsalicylzuur ook beschermt tegen primaire vorming van adenomen. Uit het onderzoek bleek een dagelijkse dosis van 81 mg overigens een betere bescherming te bieden dan 325 mg. (NEJM, 6-3-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/10/883 Overzichtsartikel over erfelijke vormen van endeldarmkanker Endeldarmkanker is in 20% van de gevallen erfelijk. Veel van deze gevallen kunnen worden voorkomen door de identificatie van risicogroepen en het gebruik van colonoscopische screening. In een overzichtsartikel worden de twee meest algemeen voorkomende vormen van familiaire endeldarmkanker besproken, alsmede de huidige stand van kennis wat betreft behandelingsmogelijkheden. (NEJM, 6-3-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/10/919 Groter risico zelfdoding bij vrouwen na borstvergroting Vrouwen die cosmetische borstvergroting laten uitvoeren, hebben een driemaal verhoogd risico later tot zelfdoding over te gaan, zo blijkt uit een Nederlands-Zweeds onderzoek onder ruim 3500 vrouwen die tussen 1965 en 1993 een dergelijke ingreep lieten verrichten. Ook kwam veel door roken veroorzaakte longkanker voor. Volgens de onderzoekers zouden plastisch chirurgen bij deze groep patiënten alert moeten zijn op subtiele aanwijzingen voor psychiatrische problemen. (BMJ, 8-3-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7388/527 Elektroshocktherapie werkzamer dan pillen bij depressie Uit een meta-analyse van de gegevens van een reeks klinische onderzoeken blijkt dat elektroshocktherapie een effectieve kortetermijnbehandeling is voor depressie. Deze behandeling heeft waarschijnlijk meer resultaat dan medicamenteuze therapie. Bilaterale (dubbelzijdige) shocktherapie geeft iets betere resultaten dan enkelzijdige en een hogere dosering is beter dan een lage. (Lancet, 8-3-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9360/abs/llan.361.9360.original_research.24834.1 Bij lage-rugpijn kan sprake zijn van andere aandoeningen Bij patiënten met chronische pijn in de onderrug dienen artsen alert te zijn op mogelijke ernstige aandoeningen. Een overzichtsartikel in BMJ biedt een lijst met punten die zouden kunnen wijzen op ernstige ruggenwervelaandoeningen of op psychosociale factoren. (BMJ, 8-3-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7388/535 Bloedonderzoek veilig bij opsporen syndroom van Down Bloedonderzoek bij zwangere vrouwen tijdens het tweede trimester is een veiliger methode om een baby met het syndroom van Down op te sporen dan alleen op basis van de leeftijd van de moeder, zo blijkt uit onderzoek in Groot-Brittannië. (Lancet, 8-3-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9360/full/llan.361.9360.original_research.24831.1 Ventriculaire ectopie voorspeller van overlijden Ventriculaire ectopie tijdens inspanning wordt gehanteerd als voorspeller van een verhoogd overlijdensrisico. Gebleken is echter dat frequente ventriculaire ectopie nà inspanning, dat wil zeggen in de herstelfase wanneer de parasympatische activiteit weer toeneemt, dit risico nauwkeuriger voorspelt. (NEJM, 27-2-03) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/9/781 Fractuurpreventie met vitamine D driemaal per jaar Bij ouderen zonder verhoogd risico in de algemene populatie kan het risico van fracturen met 22% worden teruggebracht als ze driemaal per jaar 100.000 IE vitamine D3 oraal gebruiken. Op plaatsen waar de kans op een osteoporotische fractuur groot is, neemt het risico zelfs met 33% af. (BMJ, 1-3-03) http://bmj.com/cgi/content/abstract/326/7387/469 HIV-lipodystrofie gedefinieerd Lipodystrofie is een veelvoorkomend probleem bij HIV-1-patiënten die antiretrovirale middelen gebruiken; de aandoening veroorzaakt lichamelijke misvormingen. Door het objectief definiëren van deze ziekte kunnen de prevalentie, de risicofactoren, de pathogenese, de preventie en de behandelmodaliteiten beter worden beoordeeld en kan de diagnostiek worden vergemakkelijkt. (The Lancet, 3-1-03) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9359/full/llan.361.9359.original_research.24761.1 Adefovir dipivoxil werkzaam bij hepatitis B Adefovir dipivoxil is een experimenteel nucleotideanaloog dat nu getest is bij zowel hepatitis-Be-antigeennegatieve als -positieve patiënten met chronische hepatitis-B. Na 48 weken behandelen werden significante histologische, virologische en biochemische verbeteringen geconstateerd, terwijl de bijwerkingen vergelijkbaar waren met die van de placebo. Ook werden geen aanwijzingen voor een zich ontwikkelende adefovir-resistentie gevonden. (NEJM, 27-2-03). http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/9/800 Telefonische controle astmapatiënten effectief Routinematig telefonisch controleren van astmapatiënten lijkt een goed alternatief voor controle op het spreekuur van de huisarts te zijn: er kunnen meer mensen in minder tijd worden geholpen, het klinische resultaat blijft gelijk en de patiënt is even tevreden over de zorg als voorheen. (BMJ, 1-3-03) http://bmj.com/cgi/content/abstract/326/7387/477 Praten over medische fouten Zowel patiënten als artsen zijn niet tevreden over de manier waarop ze met elkaar over gemaakte medische fouten spreken: patiënten hebben het gevoel dat ze onvolledig worden ingelicht en artsen weten niet goed wat ze wel en wat ze niet moeten vertellen. Zowel patiënten als artsen zijn na een medisch fout van streek, maar ervaren daarbij onvoldoende emotionele begeleiding. (JAMA, 26-2-03) http://jama.ama-assn.org/issues/current/abs/joc21858.html Levertransplantatie bij volwassenen met levende donoren In de VS vinden steeds vaker transplantaties plaats van de rechter leverkwab van levende donoren. Uit onderzoek blijkt nu dat de mortaliteit onder de donoren betrekkelijk laag is, maar dat complicaties bij de donoren veelvuldig voorkomen. Daardoor blijft deze methode om het gebrek aan organen voor levertransplantatie op te vangen niet onomstreden. (NEJM, 27-2-03) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/9/818 Verhoogd risico doodgeboorte door veel koffie drinken Zwangere vrouwen die meer dan 8 koppen koffie per dag drinken, hebben een drie maal zo groot risico een doodgeboren kind te baren als vrouwen die geen koffie drinken. Dit blijkt uit een Deense analyse van de gegevens van ruim 18.000 zwangerschappen. Bij 4 tot 7 koppen koffie was het risico kleiner, maar altijd nog met 80% verhoogd. Uit het onderzoek bleek ook dat vrouwen die veel koffie drinken vaak ook roken en alcohol gebruiken. Niettemin bleek dat na verdiscontering van deze factoren het effect van koffie nog steeds duidelijk aanwezig was. Er werd geen verband aangetroffen tussen koffieconsumptie en zuigelingensterfte. (BMJ, 22-2-2003) http://bmj.com/cgi/content/abstract/326/7386/420 Hormoontherapie verhoogt overlijdensrisico diabetespatiënten Vrouwen met diabetes mellitus die hormoontherapie krijgen, hebben een aanmerkelijk hoger overlijdensrisico dan vrouwelijke diabetespatiënten die geen hormoontherapie krijgen. De kans op een ischemische hartziekte is verviervoudigd en een hartinfarct komt maar liefst 9 maal vaker voor. Dit blijkt uit een Deense analyse van ruim 13.000 overlijdensgevallen. De achtergrond van dit verband is niet duidelijk, maar de onderzoekers veronderstellen dat hormoontherapie effect heeft op de bloedglucose. (BMJ, 22-2-2003) http://bmj.com/cgi/content/abstract/326/7386/426 Mogelijk verband spontane miskraam en latere hartaandoeningen Onderzoekers in Schotland hebben een verband ontdekt tussen miskraam en hartaandoeningen in het latere leven. Verder onderzoek is nodig om deze eerste bevindingen te bevestigen. Uit het onderzoek bleek overigens geen verband tussen abortus provocatus en latere hartziekte. (BMJ, 22-2-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7386/423 Toename aantal diagnosen erectiele disfunctie na introductie Viagra Na de introductie van sildenafil (Viagra) in 1998 is in Groot-Brittannië het aantal door artsen geregistreerde gevallen van erectiele disfunctie ruim verdubbeld. De incidentie van ischemische hartziekten (een belangrijke reden om geen sildenafil voor te schrijven) is sedertdien overigens gedaald. (BMJ, 22-2-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7386/424 Longfunctie jaar na ARDS redelijk hersteld, maar lichaam verzwakt Op basis van een analyse van de gegevens van ruim 100 patiënten die een aanval van acute respiratory distress syndrome (ARDS) overleefden, is geconcludeerd dat de longfunctie na een jaar doorgaans redelijk is hersteld, maar dat andere problemen het lichamelijk functioneren belemmeren. Het gaat daarbij vooral om spierzwakte en vermoeidheid. (NEJM, 20-2-2003)http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/8/683 Geen toename cardioproblemen bij langere overleving HIV-patiënten Dankzij antiretrovirale geneesmiddelen is de overleving van personen die met HIV zijn besmet aanmerkelijk verbeterd, terwijl in deze groep geen sprake is van de gevreesde stijging van cardiovasculaire of cerebrovasculaire aandoeningen. (NEJM, 22-2-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/8/702 Verhoogd overlijdensrisico na bacteriële maag-darminfectie Uit Deens onderzoek kan worden opgemaakt dat het aantal overlijdensgevallen als gevolg van een bacteriële maag-darminfectie waarschijnlijk wordt onderschat. Een groep van bijna 50.000 personen die via voedsel met Salmonella, Campylobacter, Yersinia enterocolitica of Shigella waren besmet, werd vergeleken met een groep niet-besmette personen. Binnen een jaar na infectie kwamen er in de besmette groep ruim driemaal zoveel overlijdensgevallen voor als in de andere groep. (BMJ, 15-2-2003) http://bmj.com/cgi/content/abstract/326/7385/357 Bescheiden resultaat interferonen bij behandeling MS Uit een meta-analyse van de gegevens van een reeks klinische onderzoeken (tussen 1993 en 2002) naar de werking van recombinante interferonen bij de behandeling van MS blijkt dat deze middelen tijdens het eerste jaar een bescheiden beschermend effect hebben tegen het optreden van exacerbaties. Het klinisch effect na een jaar is nog onduidelijk en de werkzaamheid op de lange termijn dient verder te worden onderzocht. (Lancet, 15-2-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9357/full/llan.361.9357.original_research.24565.1 Ibuprofen werkt beschermende effect aspirine tegen Patiënten met hart- en vaatziekten die zowel aspirine als ibuprofen gebruiken, hebben een verhoogd overlijdensrisico, aldus luidt de conclusie van een analyse van de medische gegevens van ruim 7000 patiënten. De veronderstelling dat ibuprofen het beschermende effect van aspirine tegenwerkt, wordt hiermee volgens de onderzoekers ondersteund. (Lancet, 15-2-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9357/full/llan.361.9357.original_research.24556.1 Bij hypertensie betere resultaten met ACE-remmers dan met diuretica Uit Australisch onderzoek naar de effecten van ACE-remmers en diuretica op hypertensie bij ouderen is gebleken dat ACE-remmers uiteindelijk iets betere resultaten bieden, vooral bij mannen. De bloeddrukverlagende effecten van beide soorten middelen zijn gelijk, maar het aantal fatale en niet-fatale cardiovasculaire gebeurtenissen in de groep die ACE-remmers gebruikte, was gemiddeld ongeveer 11% lager. Bij mannen was het verschil zelfs 17%. Deze uitkomsten weerspreken de conclusies van een op 18-12-02 in JAMA gepubliceerd onderzoek, waaruit bleek dat diuretica minimaal even goed waren als (de duurdere) ACE-remmers. (NEJM, 13-2-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/7/583 Meestal herstel van neurologische problemen bij te vroeg geboren kinderen Bij te vroeg geboren kinderen met zeer laag geboortegewicht komen vaak problemen op het gebied van hun neurologische ontwikkeling voor. Volgens onderzoek is het lichaam in de meeste gevallen in staat hersenbeschadiging te herstellen of te compenseren. Dit blijkt uit een analyse van de gegevens van circa 300 kinderen met een geboortegewicht tussen de 600 en 1250 gram die tot hun achtste verjaardag regelmatig werden getest. (JAMA, 12-2-2003) http://jama.ama-assn.org/issues/v289n6/rfull/joc21867.html Medische fraude in Nederland en Duitsland De bekendmaking door het televisieprogramma NOVA van de grootschalige fraude binnen de gezondheidszorg in Nederland heeft ook The Lancet gehaald. In een ander artikel in hetzelfde nummer wordt verder beschreven dat in Duitsland verrichtingen op overleden patiënten worden gedeclareerd. (Lancet, 15-2-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9357/full/llan.361.9357.news.24590.1 Minimumleeftijd voor borstvergroting 18 jaar Het Europees Parlement zal binnenkort zo goed als zeker een wetsvoorstel aannemen waarin een minimumleeftijd van 18 jaar wordt gesteld aan patiënten die in aanmerking willen komen voor borstvergrotende operaties. Er komt ook een registratieplicht. (Trouw, 13-2-2003) http://www.trouw.nl/1027056393742.html Tekort en teveel aan slaap kan hartproblemen veroorzaken Langdurig tekort aan slaap vergroot de kans op hartproblemen, zo blijkt uit een analyse van de gegevens van ruim 71.000 Amerikaanse verpleegsters. Vrouwen die gemiddeld niet meer dan 5 uur per nacht slapen, hebben 45% meer kans op een hartziekte dan vrouwen die 8 uur per etmaal nachtrust krijgen. Langslapers hebben overigens ook een verhoogd risico: bij gemiddeld 9 uur of langer nachtrust is het risico met 38% verhoogd. (Archives of Internal Medicine, 27-1-2003) http://archinte.ama-assn.org/issues/v163n2/abs/ioi20170.html 1 op de 10 slachtoffers seksueel kindermisbruik wordt later pleger Van mannelijke slachtoffers van seksueel kindermisbruik wordt later ongeveer 10% pleger van seksueel misbruik, zo blijkt uit onderzoek onder ruim 200 slachtoffers die 7 tot 19 jaar werden gevolgd. Het latere misbruik betreft vrijwel altijd kinderen, meestal buiten de familie. (Lancet, 8-2-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9356/full/llan.361.9356.original_research.24424.1 Matig alcoholgebruik beschermt tegen CVA ('beroerte') Uitkomsten van een meta-analyse naar de effecten van alcohol op het lichaam tonen aan dat door zwaar alcoholgebruik het risico van een cardiovasculair accident (CVA, beroerte) toeneemt, terwijl matig alcoholgebruik daartegen juist bescherming lijkt te bieden. (JAMA, 5-2-2003) http://jama.ama-assn.org/issues/v289n5/abs/jma20035.html Carcinogene subtypen van humaanpapillomavirus (HPV) Dat besmetting met het humaanpapillomavirus (HPV) de belangrijkste oorzaak is van baarmoederhalskanker was reeds bekend, maar op basis van recent onderzoek is nu vastgesteld welke van de vele subtypen gevaarlijker zijn dan andere. Naast de reeds als carcinogeen bekendstaande HPV-typen 16 en 18, moeten de typen 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 68, 73 en 82 ook als zodanig worden beschouwd. Van de typen 26, 53 en 66 wordt aangenomen dat zij vermoedelijk carcinogeen zijn. (NEJM, 6-2-2003)http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/6/518 Met cocaïnegebruik samenhangende pijn op de borst Cocaïnegebruikers met pijn op de borst bij wie binnen de eerste 12 uur na aanvang van de klachten geen aanwijzingen voor ischemie of cardiovasculaire complicaties worden gevonden, hebben een zeer gering risico in de daaropvolgende maand een myocardinfarct te krijgen of te overlijden, zo blijkt uit onderzoek. Zij kunnen na een betrekkelijk korte observatie dus veilig uit het ziekenhuis worden ontslagen. (NEJM, 6-2-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/6/510 Combinatie salmeterol en fluticason biedt beste resultaat bij COPD Uit internationaal onderzoek bij ongeveer 1500 COPD-patiënten is gebleken dat de combinatie van te inhaleren, langwerkende bèta-2-agonisten (zoals salmeterol) en corticosteroïden (zoals fluticason) meer effect heeft op de symptomen en op de longfunctie dan elk van deze middelen apart. Volgens de onderzoekers zou deze combinatie bij COPD-patiënten daarom de aanbevolen behandeling moeten zijn. (Lancet, 8-2-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9356/full/llan.361.9356.original_research.24421.1 Sertraline getest als antifungaal middel Voorlopige uitkomsten van een klinisch onderzoek naar sertraline (Zoloft) wijzen erop dat deze SSRI ook antifungale werking heeft. De Oostenrijkse onderzoekers hadden aanwijzingen voor deze onverwachte werking gekregen nadat vaginale candidiase bleek te verdwijnen tijdens behandeling (wegens PMDS) met sertraline. Na staken van de behandeling keerde de schimmelinfectie terug. (Journal of Medical Microbiology, 02-2003) http://jmm.sgmjournals.org/cgi/content/abstract/52/2/169 Lange baby’s later grotere kans op premenopauzale borstkanker Uit Zweeds onderzoek is het verband gebleken tussen lengte en hoofdomtrek van meisjes bij geboorte en latere, premenopauzale borstkanker. Naarmate een meisje als baby langer was en een grotere hoofdomtrek had, was het risico groter; er was overigens geen sterk verband met alleen een hoog geboortegewicht. Daarnaast bleek er ook een verband te bestaan tussen korte zwangerschapsduur en verhoogd risico van premenopauzale borstkanker. Er was geen verband met postmenopauzale borstkanker. Binnen dit onderzoek werden de medische gegevens geanalyseerd van 5000 vrouwen die tussen 1915 en 1929 waren geboren. (BMJ, 1-2-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7383/248 Methotrexaat kan door interactie ernstige bijwerkingen hebben Methotrexaat in lage dosering wordt gebruikt bij de behandeling van reumatoïde artritis (RA) en psoriasis. Het middel is doorgaans effectief, wordt goed verdragen en kan de levensduur van RA-patiënten verlengen. Het middel kan echter ook levensbedreigende beenmergsuppressie veroorzaken, vooral wanneer het gelijktijdig met trimethoprim of bepaalde andere middelen wordt gebruikt of wanneer een verkeerde dosering wordt gekozen. Artsen die middelen voorschrijven aan patiënten die reeds methotrexaat gebruiken, dienen goed op mogelijke interacties te letten. (BMJ, 1-2-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7383/266 Foliumzuur leidt niet tot meerlingen Vrouwen die rond de conceptie foliumzuur innemen om daarmee het risico van neuralebuisdefecten te verkleinen, hebben geen verhoogde kans op het krijgen van een meerling. Dit blijkt uit onderzoek in China dat werd gestart nadat eerdere onderzoeken hierover aanwijzingen leken te geven. (Lancet, 1-2-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9355/full/llan.361.9355.original_research.24369.1 Hoger overlijdensrisico ouders na dood van een kind Uit onderzoek in Denemarken is gebleken dat het overlijden van een kind in het algemeen in verband kan worden gebracht met een toegenomen overlijdensrisico (door zowel natuurlijke als niet-natuurlijke oorzaken) bij de moeder. Vaders hebben kort na het overlijden van het kind een toegenomen overlijdensrisico door niet-natuurlijke oorzaken. (Lancet, 1-2-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9355/full/llan.361.9355.original_research.24366.1 Behandeling voor premenstruele dysfore stoornis (PMDS) Ongeveer 3 tot 8 procent van alle vrouwen in de vruchtbare leeftijd lijdt aan premenstruele dysfore stoornis (PMDS), een extreme vorm van het premenstruele syndroom (PMS). Volgens een overzichtsartikel in The Lancet is behandeling met calcium en vitamine B12 de eerste stap. Reageert de patiënt daar niet op, dan kan gedurende drie maanden tijdens de luteale fase van de cyclus een SSRI worden ingenomen. Slaat deze behandeling aan, dan kan deze 9 tot 12 maanden worden voortgezet. (NEJM, 30-1-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/5/433 Test voorspelt dementie Met behulp van een eenvoudige test kan de ziekte van Alzheimer en dementie drie jaar voor de feitelijke diagnose worden voorspeld. Van de proefpersonen die tijdens de test een lage score hadden wat betreft hun geheugen en bepaalde neuropsychologische factoren, bleek drie jaar later 85% dement te zijn geworden. (BMJ, 1-2-2003) http://bmj.com/cgi/content/abstract/326/7383/245 Groter risico van retinoblastoom bij IVF-kinderen Uit Nederlands onderzoek (Annette Moll, VUMC) zou kunnen worden afgeleid dat met behulp van IVF-technieken geboren kinderen een 5 tot 7 maal grotere kans hebben op retinoblastoom dan kinderen die na natuurlijke bevruchting zijn geboren. Het was de onderzoekers opgevallen dat een aantal van de kinderen die in het VU-ziekenhuis aan een dergelijke kwaadaardige oogtumor werden behandeld na IVF-behandeling was geboren; daarop werden andere gevallen aangetoond. (Lancet, 25-1-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9354/full/llan.361.9354.original_research.24210.1 NPPV beste behandeling bij acute COPD-aanvallen Uit een analyse van een reeks klinische onderzoeken is gebleken dat bij acute aanvallen van COPD het gebruik van non-invasive positive pressure ventilation (NPPV) de beste behandeling is. Met NPPV wordt zuurstof toegediend via een mond- of neusmasker. Deze techniek resulteert in verlaging van het overlijdensrisico met circa 60%. Ook is in circa 60% van de gevallen geen intubatie meer nodig. (BMJ, 25-1-2003) http://bmj.com/cgi/content/abstract/326/7382/185 Geringe hoeveelheden lood kan tot nierfalen leiden Blootstelling aan geringe hoeveelheden lood uit het milieu kan bij het ouder worden leiden tot vermindering van de nierfunctie, aldus blijkt uit een observatieonderzoek. Bij patiënten met chronische nierziekte kan het proces dat tot nierfalen leidt door chelatietherapie worden vertraagd. (NEJM, 23-1-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/4/277 Magnesiumsulfaat effectiever dan nimodipine bij eclampsie Bij vrouwen met ernstige eclampsie is ter preventie van toevallen gebruik van magnesiumsulfaat effectiever dan nimodipine. Dit blijkt uit een onderzoek onder 1650 vrouwen met ernstige eclampsie die vanaf opname tot 24 uur post-partum een van beide stoffen kregen toegediend. Vrouwen in de nimodipinegroep hadden een driemaal grotere kans op een toeval dan de anderen. Er werd geen verschil gezien in zwangerschapsuitkomsten; wel kwam in de magnesiumsulfaatgroep vaker hypertensie voor. (NEJM, 23-1-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/4/304 Vroeg cannabisgebruik vergroot risico latere drugsverslaving Uit Australisch tweelingonderzoek naar het mogelijke verband tussen cannabisgebruik op jonge leeftijd en latere drugverslaving blijkt dat personen die op de leeftijd van 17 jaar reeds cannabis gebruikten een 2 tot 5 maal groter risico hebben later aan drugs verslaafd te raken. Dit verhoogde risico bestaat ook wanneer rekening werd gehouden met bekende risicofactoren, zoals vroeg alcoholgebruik of roken, conflict of scheiding ouders, seksueel misbruik enz. (JAMA, 29-1-2003) http://jama.ama-assn.org/issues/v289n4/rfull/joc21156.html Acethylsalicylzuur en NSAID’s beschermen tegen slokdarmkanker Gebruik van acethylsalicylzuur verlaagt het risico van slokdarmkanker met ongeveer de helft, aldus luidt de conclusie van een door Amerikaanse onderzoekers uitgevoerde analyse van een reeks observatieonderzoeken. Gebruik van NSAID’s heeft een risicoverlagend effect van circa 25%. Voor beide middelen geldt dat de bescherming groter is bij een hogere dosering; ook leidt voortdurend gebruik tot grotere bescherming dan incidenteel gebruik. (Gastroenterology, 01-2003) http://www2.gastrojournal.org/scripts/om.dll/serve?action=searchDB&searchDBfor=art&artType=abs&id=agast1240047&nav=abs Ieder pondje door het mondje? Uit een Amerikaans onderzoek naar de omvang van voedingsporties blijkt dat tussen 1977 en 1998 de calorische waarde van porties hartige snacks, frisdranken, hamburgers, patat en Mexicaans eten met 20% tot 50% is gestegen. Het voor de hand liggende verband met de epidemie van overgewicht en de sterk gestegen incidentie van bijvoorbeeld diabetes mellitus over de afgelopen decennia is niet onderzocht. (JAMA, 29-1-2003) http://jama.ama-assn.org/issues/v289n4/abs/jbr20367.html Vaker complicaties bij bevallingen jongens dan meisjes Uit analyse van de gegevens van ruim 8000 bevallingen in Ierland is gebleken dat bij de geboorte van een jongetje de kans op complicaties groter is. Hoewel de achtergronden hiervan niet duidelijk zijn, speelt het feit dat jongetjes meestal een groter hoofd hebben dan meisjes hierbij mogelijk een rol. Wanneer bij een moeilijke bevalling de verloskundige bij wijze van grapje zegt ‘Het zal wel een jongen worden’ is deze opmerking wetenschappelijk correcter dan bedoeld. (BMJ, 18-1-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7381/137 Jongeren roken niet minder door kosten mobieltje De (eerder in BMJ gepubliceerde) theorie dat tieners de afgelopen jaren minder zijn gaan roken omdat ze meer geld besteden aan mobiel bellen is onjuist, zo blijkt uit onderzoek in Finland. Integendeel zelfs, want naarmate Finse tieners meer mobiel bellen, roken ze ook meer. Een en ander heeft mogelijk te maken met het feit dat ouders in Finland vaker meer dan elders bijdragen in de kosten van mobiel bellen. (BMJ, 18-1-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7381/161 Controle op diabetische retinopathie Uit onderzoek is gebleken dat personen met diabetes mellitus type 2 zonder aanwijzingen voor retinopathie eens per drie jaar op diabetische retinopathie moeten worden gecontroleerd. Als een vorm van retinopathie aanwezig is, is controle eenmaal per jaar of vaker aanbevolen. (Lancet, 18-1-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9353/full/llan.361.9353.original_research.24060.1 Voor personen met diabetes mellitus type 1 groter cerebrovasculair risico Jonge mensen met diabetes mellitus type 1 hebben een vijfmaal groter risico van een fataal aflopende cerebrovasculaire aandoening dan anderen. Dit blijkt uit een Brits onderzoek waarin ruim 23.000 patiënten gemiddeld 17 jaar werden gevolgd. Bij vrouwen is het risico groter dan bij mannen en op een leeftijd tussen de 20 en 39 jaar is het risico het grootst. (Stroke, 16-1-2003) http://stroke.ahajournals.org/ Tekort foliumzuur en vitamine B12 geen effect op cardiovasculaire sterfte Geringere inname van foliumzuur en vitamine B12 heeft geen verhogend effect op het risico aan cardiovasculaire aandoeningen te overlijden, aldus luidt de conclusie van een onderzoek in Australië. Van onvoldoende inname van foliumzuur en vitamine B12 is altijd verondersteld dat dit een onafhankelijke risicofactor voor cardiovasculaire aandoeningen vormt. Tijdens het onderzoek, waarbinnen een groep van bijna 3000 personen gedurende 29 jaar was gevolgd, kon echter geen verband worden aangetoond. (BMJ, 18-1-2003) http://bmj.com/cgi/content/abstract/326/7381/131 Overgewicht en obesitas verkorten levensduur met 3 jaar Overgewicht en obesitas verkorten de levensduur, aldus is gebleken uit een door Nederlandse onderzoekers (Peeters, Erasmus-Universiteit) uitgevoerde analyse. De analyse werd verricht op medische gegevens van ruim 3400 personen, die tientallen jaren waren gevolgd. Overgewicht (BMI groter dan 25) scheelt ruim 3 jaar, obesitas (BMI hoger dan 30) scheelt 6 tot 7 jaar. Wordt er daarnaast ook nog gerookt, dan kost dat in totaal ruim 13 levensjaren. (J Intern Med, 7-1-2003) http://www.annals.org/issues/v138n1/abs/200301070-00008.html XTC-gebruik kan dodelijke gevolgen hebben Op basis van een analyse van overlijdensgevallen waarbij sprake was van gebruik van de partydrug XTC is geconcludeerd dat de meeste slachtoffers blanke werkende mannen waren met een gemiddelde leeftijd van ver in de twintig; zij waren bekend als druggebruiker. In twee derde van de gevallen was sprake van gelijktijdig gebruik van andere middelen, waarbij XTC dus ten minste een faciliterende rol heeft gespeeld bij het overlijden. In een aantal gevallen was alleen XTC gebruikt, terwijl tot nu toe werd aangenomen dat dat niet dodelijk zou zijn. (BMJ, 11-1-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7380/80 Heupbeschermers verlagen kans op fractuur Gebruik van heupbeschermers door bewoners van verpleeghuizen verlaagt het aantal heupfracturen met 40%, zo blijkt uit een Duits onderzoek. Volgens de onderzoekers zouden deze hulpmiddelen veel algemener moeten worden gebruikt. (BMJ, 11-1-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7380/76 Verstandig leven bij coronaire hartziekte loont Verstandig leven bij coronaire hartziekte verlaagt het overlijdensrisico aanzienlijk, zo blijkt uit een onderzoek in Engeland. Wanneer aandacht wordt besteed aan factoren als gebruik van aspirine, bloeddruk- en cholesterolcontrole, gezonde voeding, voldoende lichaamsbeweging en stoppen met roken, neemt daardoor het aantal door hart- en vaatziekten veroorzaakte overlijdensgevallen aanzienlijk af. Omdat gebleken is dat deze beschikbare medische interventies en leefstijlaanpassingen niet eenvoudig zijn te implementeren, pleiten de onderzoekers voor gestuctureerde programma’s die door verpleegkundigen kunnen worden georganiseerd. (BMJ, 11-1-2003) http://bmj.com/cgi/content/abstract/326/7380/84 Verminderde reactie op aspirine bij hyperlipidemie Bij personen met hyperlipidemie blijkt het beschermende effect van aspirine op cardiovasculaire problemen minder groot te zijn. Voor deze groep moet de aspirinedosering worden verhoogd of een andere stollingsremmer (zoals clopidogrel) worden gekozen. Ook kan verdere verlaging van spiegels van totaal- en LDL-cholesterol noodzakelijk zijn. (BMJ, 11-1-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7380/82 Hoger alcoholgebruik vergroot cardioprotectieve werking Nieuw longitudinaal onderzoek bij 38.000 personen bij wie 12 jaar lang het alcoholgebruik is bijgehouden, bevestigt eerdere onderzoeksuitkomsten die het verband hadden aangetoond tussen alcoholgebruik en verlaging van het risico een hartinfarct te krijgen. Volgens de onderzoekers levert hoger alcoholgebruik een grotere bescherming op en maakt het niet uit of de alcohol via wijn, bier of andere dranken wordt ingenomen. Het effect blijkt het grootst bij personen die 3 of 4 dagen per week alcohol gebruiken. Het beschermende effect van hoger alcoholgebruik wordt uiteraard beperkt door de bekende negatieve effecten van alcohol, zoals leverziekte en letsel door ongevallen. (NEJM, 9-1-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/2/109 Nicotine bevordert tumorgroei Hoewel nicotine op zich geen carcinogene werking heeft, hebben onderzoekers aangetoond dat deze stof tumorgroei bevordert. Daardoor moet gebruik van nicotinebevattende producten bij pogingen om het roken te staken zorgvuldiger worden begeleid. Gebruik van deze middelen gedurende 3 maanden is in ieder geval beter dan te blijven roken. De gevolgen van gebruik langer dan 3 maanden is onbekend. (Lancet, 11-1-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9352/full/llan.361.9352.news.23974.1 Geen verhoging risico borstkanker door vleesconsumptie Op basis van de gegevens van een groot longitudinaal onderzoek onder 90.000 Amerikaanse vrouwen die 18 jaar werden gevolgd, is geconcludeerd dat het eten van vlees geen factor is die het risico van borstkanker vergroot. Visconsumptie heeft ook geen effect op dit risico. Van de onderzoeksgroep kregen ruim 4000 vrouwen borstkanker. Uit bestudering van de voedingsgegevens die elke twee jaar werden vastgelegd, kon echter geen verband worden gevonden met consumptie van vlees of vis. (Int J Cancer, 9-1-2003) http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/abstract/102522426/START Natalizumab werkzaam bij multipele sclerose Dubbelblind, placebogecontroleerd onderzoek heeft aangetoond dat natalizumab een positief effect heeft op patiënten met multipele sclerose (MS). Bij MS-patiënten verminderde het aantal exacerbaties aanmerkelijk, evenals het aantal inflammatoire hersenlaesies. Hoewel de korte follow-up-periode (zes maanden) verder onderzoek noodzaakt, wijzen de resultaten erop dat behandeling met stoffen die de adhesie en transendotheliale migratie van geactiveerde immuuncellen remmen, zinvol is. (NEJM 2-1-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/1/15 Natalizumab remt activiteit van ziekte van Crohn Eerste resultaten van een placebogecontroleerd onderzoek naar de werking van natalizumab bij patiënten met de ziekte van Crohn wijzen erop dat dankzij gebruik van dit middel de kwaliteit van leven bij deze patiënten verbetert. Er zijn nog geen vergelijkingsgegevens bekend met betrekking tot andere behandelingen. (NEJM, 2-1-2003) http://content.nejm.org/cgi/content/short/348/1/24 Baby’s van vaders met diabetes mellitus hebben lager geboortegewicht Baby’s van vaders met diabetes mellitus hebben een lager dan gemiddeld geboortegewicht, zo blijkt uit Brits onderzoek. Het verschil is gemiddeld minder dan 200 g. Baby’s van moeders met diabetes mellitus zijn daarentegen juist zwaarder dan gemiddeld. (BMJ, 4-1-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7379/19 Grotere compliantie antidepressiva door sildenafil Uit een Amerikaans onderzoek blijkt dat erectiele dysfunctie veroorzaakt door gebruik van antidepressiva effectief kan worden behandeld met sildenafil. Naar verwachting zal hierdoor grotere compliantie worden bereikt voor de medicamenteuze behandeling van depressie. (JAMA, 1-1-2003) http://jama.ama-assn.org/issues/v289n1/abs/joc20020.html Baby’s minder last van pijn tijdens borstvoeding Baby’s bij wie een medische handeling moeten worden verricht die pijnlijk kan zijn, zoals het aanprikken van een ader of de hielprik, hebben daarvan het minste last wanneer dat tijdens de borstvoeding gebeurt. Volgens de onderzoekers heeft deze voeding blijkbaar een analgetische werking en voelt de baby zich tijdens borstvoeding mogelijk beschermd door het huid-op-huidcontact. (BMJ, 4-1-2003) http://bmj.com/cgi/content/full/326/7379/13 Stamcellen helpen herstel hartfunctie na myocardinfarct Injectie van autologe beenmergstamcellen in de hartwand blijkt veilig en effectief te zijn bij de behandeling van hartaandoeningen. Na een bypass-operatie volgend op een myocardinfarct kregen patiënten de stamcellen ingespoten langs de rand van het infarctgebied. Bij follow-up-onderzoek na 9 en 16 maanden bleken alle patiënten weer in staat te zijn tot het verrichten van hun dagelijkse bezigheden en een groter uithoudingsvermogen te hebben. Uit echo-onderzoek bleek dat de myocardperfusie en -functie aanmerkelijk waren verbeterd. (Lancet, 4-1-2003) http://www.thelancet.com/journal/vol361/iss9351/full/llan.361.9351.original_research.23863.1 Klik op Medisch nieuws archief 2002
voor samenvattingen van artikelen die in 2002 verschenen. Het archief op onze site gaat terug tot begin maart 2002.
Voor artikelen die nog ouder zijn (vanaf begin 1999), kunt u ons mailen
info@medilingua.com. Mochten wij er iets over hebben, dan sturen we
u dat toe. Wilt u wekelijks per e-mail op de hoogte worden gehouden, stuur dan een e-mail naar info@medilingua.com. U ontvangt dan op vrijdagmiddag de samenvattingen van die week, terwijl de meeste tijdschriften overigens pas op zaterdag verschijnen en nog een paar dagen later pas in de bus liggen. |